Salur Kazanup Evi Yağmalanduğı Boyı

Salur Kazanup evi Yağmalanduğı (11) Boyı278 Beyân Eder Bir gün Ulaş oğlı, tülü kuşup (12) yavnsı, beze miskin279 umudı, Amit Şuyrnup aşlam, (13) Karacuğup kaplanı, kopur atup iyesi, Hân Oruzup280 270 Deyim ile ilgili yorum için bk. Drs.l9a.l3-19b.l notu. 271 -» Vat.67b. 1 ve bağlama göre okundu. 272 Fiilin anlamı için bk. Drs. 1 6b. 1 1 notu. 273 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 9b.3 notu. 274 Anlam ve açıklamalar için bk. Drs. 19b.4 notu. 27 5 -» yU Düzeltme teklifi için bk. Drs. 14b.2 notu. 276 •ikjl — > 401 Bağlam, Vat.67b.5, Drs.35a.6, 47b.6, 49b. 11, 50a.5 vd.’ne göre okundu. 277 Yeri değiştirilmiş dizeler için bk. Drs. 1 9b.7-8 notu. 278 yy — > yy Vat.84a.5, Drs.63a.8, 137b.l3 ve bağlama göre okundu. 279 İkilemenin anlamı için bk. Drs. 19b. 12 notu. 280 Önceki okuma şekli ve teklif için bk. Drs.19b.13 notu.

DEDE KORKUT ] 79 Drs.20a, ME36, OŞG16.5 (I) ağası, Bayındır Hânup güyegüsi, kalın Oğuzurj devleti, kalmış (2) yiğit arhası Salur Kazan yerinden turmışıdı. Altun281 (3) başlu ban evlerin kara yerüp üzerine dikdürmişidi, toksan (4) yerde ala ipek kalı 282 döşe [njmişidi, 283 tokuz284 yerde badyalar (5) kunlmışıdı, altun ayak, sürahiler285 düzilmişidi. Tokuz kara (6) gözlü, hüb yüzlü, saçı ardma örlü,286 gögsi kızıl dögmeli, (7) elleri bileğinden kınalı, barmaklan nigârlı mahbüb kâfir kızlan (8) kalın Oğuz beglerine şağrak sürüp içerlendi. İçüp içüp (9) Ulaş oğlı Salur Kazanup alnına şerâbup itişi çıkdı (10) kaba dizi287 üzerine çökdi, eyitdi: Ünüm aplap begler, sözüm (II) dipler) begler! Yata yata yanumuz ağndı, tura tura belümüz kundı. (12) Yöriyelüm a begler!288 Av avlayalum, kuş kuşlayalum, şığın geyik yıkalum, (13) kaydalum, otağumuza düşelüm, yeyeliim içelüm, hoş geçelüm,289 Kıyan Selcük 281 Tamir için bk. Drs.20a.2 notu. 282 Metinde sıra, kah ipek şeklindedir; teklif için bk. Drs.20a.4 notu. 283 Tamir Vat.84a. 10 ve bağlama göre yapıldı. 284 Teklif için bk. Drs.20a.4 notu. 285 Tamlama için bk. Drs.20a.5 notu. 286 Vat. 84a. 11 ve bağlama göre okundu. 287 i£jz Selamlama şekli için bk. Drs.20a. 10 notu. 288 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.20a. 12 notu. 289 Deyimin anlamı için bk. Drs.20a. 1 3 notu.

Drs.2Öb, ME37, OŞG16.17 (1) oğlı Deli Tundar290 ey dür: Beli, Hân Kazan, maşlahatdur, Kara Göne (2) oğlı Kara Bııdağ eydür: Ağam Kazan, maşlahatdur, Anlar eyle degec (3) At Ağızlu Aruz291 Koca, iki diz[i]nüq292 üstine çökdi, (4) eydür: Ağam Kazan, şasi duılü293 Gürcistan ağzında294 oturursın. (5) Ordur) üstine kimi korsın? Kazan eydür: Üç yüz yigidilen (6) oğlum Oruz295 menüm evüm üstine tursun, dedi. Kopur atın (7) çekdürdi, butun bindi. Tepel kaşğa ayğırma Tundar296 bindi. (8) Gök297 bedevisin tartdurdı, Kazan Begür) karındaşı Kara Göne (9) bindi. Ağ bedevisin çekdürdi, Bayındır Hânur) yağısm (10) basan Şer Şemse’ddin298 bindi. Paraşaruıj299 Baybuıd hisarından (11) parlayup [uçan]300 Beyrek boz ayğınna bindi. Korjur301 atlu Kazana302 keşiş deyen (12) Beg Yegenek ton ayğınna bindi. Saya varsam dükense303 olmaz, (13) kaim Oğuz begleri [hep]304 bindi. Ala Tağa ala leşker ava çıkdı 290 jl-Uji -» Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5’e göre okundu. 291 jjjj! -> jjjl Vat.84b.2 ve bağlama göre okundu. 292 4 Tamir bağlama göre yapıldı. 293 Deyimin anlamı için bk. Drs.20b.4 notu. 294 ağz ‘sınır’ ve aynı anlamda kullanılan başka kelimeler için bk. Drs.20b.4 notu. 295 jjl — > jjjj\ Vat.84b.4 ve bağlama göre okundu. 296 jlajji -» Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5’e göre okundu. 297 Kelimenin Dede Korkut’taki anlamlan için bk. Drs.20b.8 notu. 298 Vat.90a.10; Drs.32b.2, 55b.ll, 56a.2, 77a.l0’e göre okundu. 299 iljU-jL, -> Drs.32b.3, 49b. 1, 50a. 12, 77a.l2’ye göre okundu. 300 Tamir Vat.90a.ll, Drs.32b.4 ve bağlama göre yapıldı. 301 A -» jAA Drs.19b.13, 20b.6, 23b. 11, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b.l3, 152b,9’a göre okundu. 302 — > aJİ ji Drs.20b.l, 20b.2, 20b.4, 20b.5, 20b.8 vd.’ne göre okundu. 303 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.20b. 12 notu. 304 Tamir için bk. Drs.20b.13 notu.

Drs.21a, ME38, OŞG17.13 (1) kâfîriig câsüsı câsüsladı, vardı, kâfirler azğunı305 (2) sögli306 melike haber verdi. Yedi bir) kaftamnııg ardı yırtuhlu,307 (3) yarımından kara şaçlu, sası dînlü, din308 düşmeni, alaca309 atlu (4) kâfir bindi, yılğadı;310 dün buçuğında311 Kazan Begüg ordusma (5) geldi. Altun [başlu]312 ban evlerin kâfirler çapdılar, kaza313 berjzer kızı (6) geli[ni]ni314 çaknşdurdılar. Tavla tavla şehbâz atlarını315 bindiler, katâr (7) katâr kızıl develerini yetdiler. Ağır hâzinesini, bol akçasmı (8) yağmaladılar. Kırk ince cbellü^16 kızıyıla Bo[y]ı317 uzun Borla Hatun (9) yesir getdi. Kazan begüg kancuk olmış anası kara deve (10) boynmda aşılu [yesir]318 getdi. Hân Kazanın) oğlı Oruz Beg (11) üç yüz yigidilen eli bağlu, boynı bağlu [yesir]319 getdi. Eylik Koca (12) oğlı Şan Kulmaş, Kazan Begür) evi üzerine şehıd (13) oldı. Kazanug bu işlerden haberi yok. Kâfir eydür: Begler, 305 ^H>jl Bağlama göre okundu. 306 j-i -> ^ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.2 notu. 307 — > y^y İç kafiye ile tasviri pekiştirme örnekleri için bk. Drs.2 1 a.2 notu. 308 -> yi* Bağlama göre okundu. 309 alaca rengin aşağılama amacıyla kullanılışı için bk. Drs.2 1 a.3 notu. 310 Anlam teklifi için bk. Drs.76b.5 notu. 3 1 1 Anlam teklifi için bk. Drs.4b.4 notu. 3 1 2 Tamir için bk. Drs.2 1 a.5 notu. 313 oj\J ojU Drs.22a.8, 28a.8, 50b.6, 61b.2, 75a.5, 83b.6, 130a.3, 147a. 10, 148b.3, 151b.l0’a göre okundu. 3 14 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.2 la.6, 22a. 8 notu. 3 1 5 Durum eklerinin birbiri yerine kullanılması örnekleri için bk. Drs.2 1 a. 6 notu; 3 1 6 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 1 a.8 notu. 3 1 7 cş_y -» ^yj Tamir bağlama göre yapıldı. 318 Tamir için bk. Drs.2 la. 10, 11 notu. 3 1 9 Tamir için bk. Drs.2 1 a. 1 0, 11 notu.

Drs.21b, ME39, OŞG17.23 (I) Kazanur) tavla tavla şehbâz atlarını binmişüz, altun akçasını (2) yağmalamışuz, Iprk yigidilen oğlı Oruzı tutsak320 etmişüz,321 (3) katar katar develerini yetmişüz, kırk ince

322 kızılan Kazanui) (4) helalini tutmışuz. Bu hayflan biz323 Kazana etmişüz, dedi. Kâfîrüg (5) biri eydür: Kazan Begde bir hayfumuz kaldı, Sögli324 melik eydür: (6) Mere aznavur, ne hayfumuz kaldı? Kâfir eydür: Kazanur) Kapulu325 [Kara]326 Dervend[d]e327 (7) on biq koyum vardur. Şol koyunlan dahi götürsek328 Kazana (8) ulu hayf ederidük,329 dedi. Sögli330 melik eydür: Altı yüz (9) kâfir varsun, koyum getürsin! dedi. Altı yüz kâfir atlandı, (10) koyunur) üzerine ılgar vardı.331 Gece yaturiken Karacuk Çoban (I I) kara kayğulu vâkfa gördi. Vâki 'asından sermürdi, örü turdı. (12) Kıyan [EJgüci, Demür [E]güci332 bu iki kardaşı yamna aldı, ağılug (13) kapusmı berkitdi. Üç yerde depe gibi taş yığdı, ala 320 OL Bağlama göre okundu. 321 Soylamadakı sıralama yanlışlığı için bk. Drs.21b.2 notu. 322 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 la. 8 notu. 323 j-i yi Bağlama göre okundu. Ayrıca soylamadakı eksiklikler için bk. Drs.21b.l-4 notu. 324 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 1 a.2 notu. 325 ^!J?5->>J^Vat.85a.2,Drs.72b.l2 ve bağlama göre okundu. 326 Tamir Vat. 85a.2, Drs .72b . 1 2 ve bağlama göre yapıldı. 327 -» JOjjj Tamir Vat.85a.2, Drs.72b. 12 ve bağlama göre yapıldı. 328 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21b.7-8 notu. 329 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 ib.7-8 notu. 330 ltIS" yi. -» ' y* Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 la.2 notu. 33 1 ılgar var- fiili için bk. Drs.97b.8 notu. 332 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21b. 12 notu.

Drs.22a, ME40, OŞG17.33 (1) kollı sapanın eline aldı. Negâhenden Karactık Çobanup (2) üzerine altı yüz kâfir kuyuldı. Kâfir eydür: Karanku333 ahşam (3) olanda kayğulu çoban! Kanla yağmur yağanda çakmaklu çoban! (4) Südi peyniri334 bol, kaymaklu çoban! Kazan

335 Begürj dünlügi (5) altun ban evlerini biz yıkmışuz. Tavla tavla şehbâz atlarım (6) biz binmişti? 336 Katâr katâr kızıl devesini biz yetmişüz. Kancuk (7) anasım biz getürmişüz. Ağır337 hazine, bol akçasım biz yağmala-mışuz.338 (8) Kaza bepzer kızı geli[ni]ni339 biz yesir340 etmişüz. Kırk yigidilen341 Kazanug (9) oğlun biz getürmişüz. Kırk ince

342 kızıla Kazanın) helalini (1 0) biz getürmişüz. Bre343 çoban, ırağından yakınından beni gelgil. Baş (1 1) endürüp bağır başğıl,344 biz kâfire selâm vergil. Öldürmeyelüm, (12) sögli345 melike seni eletelüm, sapa beglik alı verelüm, Çoban eydür: (13) Alakın söyleme,346 mere itüm kâfir! îtümile bir yalakda yu[yı]ndum347 içen 333 Kelimenin diğer şekilleri ve anlam için bk. Drs.22a.2 notu. 334 iŞj ı Drs.21a.7 ve bağlama göre okundu. 338 j Drs .2 1 a. 8 ve bağlama göre okundu. 339 -> Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.21a.6, 22a.8 notu. 340 —> Vat. 8 5a. 10 ve bağlama göre okundu. 341 —> Drs.30b. 13 ve bağlama göre okundu. 342 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 la.8 notu. 343 Bre/ mere örnekleri için bk. Drs.22a. 1 0 notu. 344 Selamlama şekli için bk. Drs.22a. 1 1 notu. 345 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.2 notu. 346 Birleşik fiilin okunuşu, anlamı için bk. Drs.22a. 1 3 notu. 347 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.22a. 13 notu.

Drs.22b, ME41, OŞG18.15 (I) azğun kâfir! Altıujdağı alaca atup ne ögersin! Ala başlu (2) keçümce gelmez mağa.348 Başupdağı tuğulğapı ne ögersin, mere kâfir! Başumdağı (3) böıkümce gelmez mağa. Altmış tutam349 gönderüpi ne ögersin, murdar kâfir! (4) Kızılcuk degnegümce gelmez mağa. Kılıcupı ne ögersin, mere kâfir! Eğri (5) başlu çevgenümce gelmez mağa. Belügüpde toksan okııp ne ögersin, (6) mere kâfir! Ala kollı şapanumca350 gelmez mapa. Irağuıjdan yakınupdan berii (7) gelgil, yiğitlenip darbım görgü, andan ötgil, dedi. Bi-tekellüf (8) kâfirler at depdiler, oh sepdiler. Erenler351 evreni Karacuk (9) Çoban şapanmup ayasma taş kodı, atdı. Birin atanda (10) ikisin, üçin yıkdı. İkisini atanda üçin, dördin yıkdı. (II) Kâfırlerüp gözüne korhu düşdi. Karacük Çoban kâfirüp (12) üç yüzini sapan taşıyıla yere bırakdı.352 İki kardaşı (13) oha [şancıldı]353 düşdi, şehid oldı. Çobanup taşı dükendi 348 -> Vat.85a.13 ve soylamanm diğer dizelerine göre okundu. 349 Dede Korkut’ta geçen ölçü birimleri için bk. Drs.22b.3 notu. 350 — > 4^»- 'Lyv» Vat.85b.2, Drs.22a.l, 22b.9, 22b. 12, 23a. 1 ve bağlama göre okundu 351 jLjj\ — > jhj\ Drs.31b.12, 34b. 11, 38a.4, 45a.3, 62b. 13 yd. ile bağlama göre okundu. 352 Deyimin anlamı ve benzer deyimler için bk. Drs.22b. 12 notu. 353 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.22b. 13 notu.

Drs.23a, ME42, OŞG18.32 (1) koyun demez, keçi demez354 şapamnug ayasma kor atar, kâfiri yıkar. (2) Kâfirüp gözi korkdı, dünyâ câlem kâfirüp başma karapu oldı, (3) eydür: Yanmasını yarçımasun bu çoban bizüm hepümüz kırar ola mı (4) dediler dahi turmayup kaçdılar. Çoban şehıd olan kardaşlann (5) hakkına353 kodı. Kâfirler leşinden bir b[ö]yük356 depe yığdı, çakmak (6) çakup od yakdı. Dahi kepeneğinden korumsı edüp yaraşma (7) başdı. Yolup kıyısın alup357 oturdı, ağladı şıkladı,358 (8) eydür: Salur359 Kazan, Beg Kazan, ölü misin diri misin? Bu işlerden (9) haberüp yok mıdur? dedi. Meğer hânum, ol gece kaim Oğuzup (10) devleti, Bayındır Hânup güyegüsi, Ulaş oğlı Salur360 Kazan (11) kara kayğulu vâkı'a gördi, sermürdi, öri turdı, eydür: (12) Bilür misin karmdaşum Kara Göne, düşümde ne görindi? Kara kayğulu (13) vâkıca gördüm. Yumruğumda talbınan şâhin, benüm kuşunu ölür gördüm. 354 -mAz zarf-fiil ekinin örnekleri ve bir söz kalıbı için bk. Drs.23a. 1 notu. 355 Kelime metinde şeddesiz yazılmıştır. Vat. 85b.8 ve Drs.6b.l, 6b .2, 28b.7, 28b.7, 36a. 12, 43a. 11, 57b. 10, 73b.l3, 80a.7, 131b.l, 131b.l, 135b.ll, 143a.l2, 151b.7, 151b.8, 152a.7’da geçen şeddeli örnekler (hakk)’e göre okundu. Aynca bk. DKON: 115-116. 356 dL-; —)■ Suj-> Tamir Vat. 85b.8, Drs.29b.9, 29b.9, 63a. 13 ve bağlama göre yapıldı. 357 isim (tamlaması) + al- kalıbı ve sağladığı anlam için bk. Drs.23a.7 notu. 358 ağla- şıkla- ikilemesi için bk. Drs.23a.7 notu. 359 jjJL-— » jjJU-Drs.19b.10, 20a.2, 20a.9, 30a.9, 35b. 11, 69b.l3 vd.’ne göre okundu. 360 jjJL-— > j_jJL-Drs.19b.10, 20a.2, 20a.9, 30a.9, 35b.ll, 69b. 13 vd.’ne göre okundu.

Drs.23b, ME43, OŞG19.12 (I) Gökden ıldınm ağ[-]ban361 evüm üzerine şakır gördüm. Düm362 kara (2) pusarık ordumug üzerine tökilü[r]363 gördüm. Kuduz kurtlar (3) evümi dalar gördüm. Kara deve egsem-den364 karvar gördüm. Karğu gibi (4) kara şaçum uzanur365 gördüm, uzanuban gözümi örter gördüm. (5) Bilegümden on barmağumı kanda gördüm. Neçe kim bu düşi gördüm, (6) şundan berii ‘aklum uşşum dere bilmen. Hanum kardaş, menüm bu düşümi (7) yorğıl mağa, dedi. Kara Göne eydür: Kara bulut dedügüg senür) (8) devletürjdür. Kar ile yağmur dedügüg leşkerügdür. Şaç366 (9) kayğudur, kan kadadur.367 Kalanısın yora bilmen,368 Allah [hayra]369 yorsun! (10) dedi. Böyle degeç Kazan eydür: Menüm anımı bozma, leşkerümi tağıtma. (II) Ben bugün kogur ata [mahmüz]370 kakaram, üç günlük yolı bir günde aluram, , (12) öyle olmadın yurdum üstine varuram. Eğer şağ-dur esen(13) -dür ahşam olmadın gene ben sağa gelürem. Ordum şağ esen 361 Anlam içinbk. Drs.23b.l notu. 362 Sıfatlarda pekiştirme görevi ve anlam için bk. Drs.23b.l notu. 363 ' y — » jjify Vat.85b.13 ve soylamanm diğer dizelerine göre okundu. 364 l -> Oir-S'i Vat. 86a. 1 ve bağlama göre okundu. 365 A1 jj' —> A'jj’ Vat.86a.l ve bağlama göre okundu. 366 -> Vat. 86a.4 ve bağlama göre okundu. 367 jio J -» jioJi Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.23b.9 notu. 368 Vat.86a.4 ve bağlama göre okundu. 369 Tamir Vat.86a.4 ve bağlama göre yapıldı. 370 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.23b. 1 1 notu.

DEDE KORKUT | 95 Drs.24a, ME44, OŞG19.25 (1) degül ise başupuza çâre edik),371 men dahi getdüm, dedi; (2) koıjur atın mahmüzladı. Kazan Beg mahmûzladı,372 yola getdi, (3) geli geli yurdmurj üzerine geldi. Gördi[-]kim uçarda kuzgun [kalmış],373 (4) tazı tolışmış yurtda374 kalmış. Kazan Beg, burada yurdılan (5) haberleşmiş, görelüm hânum ne haberleşmiş, Kazan eydür: Kavum kabla375 menüm376 (6) koma377 yurdum. Kulamla şığın geyige kopşı yurdum. Seni yağı (7) nereden darımış, gözel yurdum? Ağ ban evüm dikilende378 yurdı (8) kalmış. Kancuk anam oturanda379 yeri kalmış. Oğlum Oruz380 oh381 (9) atanda pota kalmış. Oğuz begleri at çapanda meydân kalmış. (1 0) Kara mudbak dikilende ocak kalmış, Bu hâllan gördüginde (11) Kazanur) kara kıyma gözleri kan yaş toldı, kan tamarlan (12) kaynadı, kara bağn sarsıldı, korjur382 atını ökçeledi, (13) kâfir geçegi383 yola düşdi, getdi. Kazanup öp ine bir şu 37 1 başına çare et~ ve aynı anlamdaki diğer deyimler için bk. Drs.24a. 1 notu. 372 Vat.86a.8 ve bağlama göre okundu. 373 Tamir Vat.86a.8 ve bağlama göre yapıldı. 374 a-Lij y. -» ajjj y. Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.24a.4 notu. 375 Vat.86a. 1 0 ve bağlama göre okundu. Ayrıca bk. Drs.24a.5-6 notu. 376 -> ^ Vat. 86a. 10 ve bağlama göre okundu. Ayrıca bk. Drs.24a.5-6 notu. 377 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.24a.5-6 notu. 378 Bulunma durumu ekinin çıkma yerine kullanılışı için bk. Drs.24a.7- 10 notu. 379 -» cjj Vat. 86a. 12 ve bağlama göre okundu. Benzer yanlışlık, Drs.45a.l3’te de yapılmıştır: ( getürmeyecek ) 380 jjjl — > jj_j' Vat. 86a. 12 ve bağlama göre okundu. 381 £j' — » Vat.86a.12 ve bağlama göre okundu. 382 y jS'ji — > Vat.86b.l, Drs.19b.13, 20b.6, 23b. 11, 24a.2, 57a.5 vd.’ne göre okundu. 383 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.24a. 13, 24b.6 notu.

Drs.24b, ME45, OŞG20.4 (1) geldi.384 Kazan eydür: Şu Hak dızârrn görmiş-dür, ben bu şuyıla (2) haberleşeyim, dedi. Görelüm hânum nece haberleşdi, Kazan eydür: (3) Çağnam çağnam kayalardan çıkan şu, ağaç gemi-leri oynadan (4) şu, Haşamla Hiiseyinüp hasreti şu, bağ u bostânup zineti (5) şu, cÂyişe ile Fâtimânup nikâhı385 şu, şehbâz atlar [gelüp]386 içdügi (6) şu, kızıl develer gelüp geçegi387 şu, ağ koyunlar gelüp (7) çevresinde yatduğı şu! Ordumup haberin bilür misin? (8) Değil mapa! Kara başum kurbân olsun şuyum sapa! dedi. Şu (9) kaçan haber verse gerek.388 Sudan geçdi,389 bu kez bir kurda tuş (10) oldı.390 Kurd yüzi mübârek-dür, kurdılan bir haberleşeyim, dedi. (11) Görelüm hânum ne haberleşdi. Kazan eydür: Karanku ahşam (12) olanda güni toğan, kar ile yağmur yağanda er gibi turan, (13) kazakuc391 atlan [gördügindel 392 kişneşdüren, kızıl deve gördüginde bozlaşduran, 3 84 Fiilin anlamı için bk. Drs.24b. 1 notu. 385 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.24b.5 notu. 386 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.24b.5 notu. 387 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.24a.13, 24b. 6 notu. 388 İsim+ kaçan.. .-sA gerek! istifham kalıbı için bk. Drs.24b.8-9 notu. 389 Fiilin anlamı için bk. Drs.24b.9 notu. 390 tuş ol- fiilinin anlamı için bk. Drs.24b.9-10 notu. 391 {rjî o J -» ^ Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b. 10 notu. 392 Tamir için bk. Drs.24b.13 notu.

DEDE KORKUT | 99 Drs.25a, ME46, OŞG20.25 ( 1 ) ağca koyun gördüginde kuyruk çarpup kamçılayan, arkasını (2) urup berk393 ağılup ardın söken, karma[la]yu[p] [ö]geç394 semüzin (3) alup tutan, kanlu kuyruk üzüp çap çap yudan, âvâzı (4) kaba köpeklere ğavğâ salan, çakmakluca çoban-lan dünle395 (5) yügürden! Ordumup haberin bilür misin? Değil mağa! Kara başum (6) kurbân olsun, kurdum sapa! dedi. Kurd kaçan haber verse (7) gerek. Kurtdan dahi geçdi.396 Karaca Çobanup kara köpeği Kazana (8) karşu geldi. Kazan kara köpegilem397 haberleşdi. Görelüm hânum ne (9) haberleşdi, eydür: Karanku ahşam olanda vaf vaf üren, (10) acı ayran tökilende çap çap içen, gelen hırsuzlan398 (1 1) korkudan, korkuduban şamatasıyıla ürkiden! Ordumup haberin (12) bilür misin? Değil bap a! Kara başum sağlığında ey lükler edem, (13) köpek sapa! dedi. Köpek kaçan haber verse gerek. Köpek Kazanup 393 -» Ajj Bağlama göre okundu. 394 çf _>^jLS — » ç? j\ Okuma şekilleri ve tamirler için bk. Drs.25a.2 notu. 395 Anlam teklifi için bk. Drs.4b.4 notu. 396 Vat.86b.8 ve bağlama göre okımdu. 397 Okuma şekilleri, anlam ve teklif için bk. Drs.25a.8 notu. 398 ışjjj^y — > iŞ ji Vat.86b. 10 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 101 Drs.25b, ME47, OŞG21.14 (1) atınup ayağına çap çap399 düşer, sir) s ip s ipler.400 Kazan (2) bir tomar401 ile. köpeği urdı. Köpek çekildi, geldügi (3) yola getdi. Kazan köpeği kov[a]layı402 Karaca Çobamıp üzerine (4) geldi. Çobanı gördüginde haberleşdi, görelüm hânum ne (5) haberleşdi, Kazan eydür: Karanku ahşam olanda kayğulu çoban, (6) kanla yağmur yağanda çakmaklu çoban! Ünüm apla, sözüm diple! (7) Ağ ban evüm şundan geçmiş, gördüp mi? Değil mapa! Kara başum kurbân (8) olsun, çoban sapa! dedi. Çoban eydür: Ölmiş miydüp, yitmiş miydüp, (9) a Kazan?403 Kanda gezeridüp, neredeydüp, a Kazan? Dün yok öteki (10) gün evüp bundan geçdi. Kancuk anap kara deve boynmda (11) aşılu geçdi. Kırk ince

404 kızıyıla helâlüp boyı uzun (12) Borla Hatim ağlayuban şundan geçdi. Kırk yigidilen oğlup (13) Oruz başı açuk, yalın ayak kâfirlerüp yanmca tutsak405 399 İkilemenin anlamı için bk. Drs.25b.l notu. 400 Deyimin anlamı için bk. Drs.25b. 1 notu. 401 Kelimenin anlamı için bk. Drs.25b.2 notu. 402 Tamir Drs.l3a.4, 13a.8, 13a. 10, 15a.l0,40a.3, 44a.5, 52a.9, 61b.7, 99b.9, 102a.4’e göre yapıldı. 403 0I_/ — > 01 ji Vat.87a.3 ve bağlama göre okundu. 404 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.8 notu. 405 Ol— il» -> ıi I—jlİp Vat.87a.4; Drs.37b.10, 39a. 11, 47a.l2, 63a.8 ve bağlama göre okundu.

Drs.26a, ME48, OŞG21.37 (1) getdi. Tavla tavla şehbâz atlanır) kâfir binmiş, katar katar (2) kızıl develerüp kâfir yetmiş,406 altım akça, bol hazinepi kâfir (3) almış. Çoban böyle degeç Kazan ah etdi, caklı başından (4) getdi, dünyâ câlem gözine407 karangu oldı, eydür: Ağzup kunsun (5) çoban! [Dilüp]408 çürisün çoban! Kadir senüp alnupa409 kada yazsım (6) çoban! dedi. Kazan Beg böyle degeç çoban eydür: Ne kakırsın (7) bağa, ağam Kazan? Yohsa gögsüpde yok mı-dur imân? Altı (8) yüz kâfir dahi menüm üzenime geldi. İki kardaşum şehîd (9) oldı. Üç yüz kâfir öldür[d]üm,410 ğazâ etdüm. Semüz koyun, ( 1 0) anık toklı, senüp kapupdan411 kâfirlere vermedüm. Üç yerde (11) yaralandum, kara başum bupaldı yalıpuz kaldum. Suçum bu mıdur? (12) dedi. Çoban eydür: Kopur412 atup vergil mağa! Altmış tutam [ala]413 (13) gönderüpi414 vergil mapa! Ap415 alaca kalkanupı vergil mapa! 406 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.26a.2 notu. 407 A — > A* Drs.30b.5, 34a. 10, 80b.7’de geçen aym deyime göre okundu. 408 Tamir teklifi ve beddua kalıbı için bk. Drs.26a.5 notu. 409 yJ i Drs.35a.8, 102b. 8, 108b. 3, 121b. 6, 154a.2’ye göre okundu. 410 jt — > jjjJy Vat 87a. 1 0 ve bağlama göre okundu. 41 1 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.26a.10 notu. 412 jSV fji Vat. 87a. 12; Drs.19b.13, 20b.6, 23b.ll, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b.i3, 152b.9 bağlama göre okundu. 413 Tamir için bk Drs.26a. 12 notu. 414 yT ■ij-'-ijS' -> yT A Drs.22b.3 ve bağlama göre okundu. 415 ol —> Drs.32b.4, 47a.6, 49a.7’ye göre okundu. Ayncabk. Drs.l24a.9 notu.

Drs.26b, ME49, OŞG22.18 (I) Kara polat uz kılıcup vergil mapa! Şadağupda toksan416 okur) (2) vergil mapa! Ağ tozluca katı yayup vergil mapa! Kâfire men (3) varayın, yepi-den417 toğanm418 öldüreyin, yepümile alnum419 kanın (4) ben sileyin, ölürisem senüp oğrupa ben öleyim, Allah Tecâla (5) konsa evüpi ben kurtaraym! dedi. Çoban böyle degeç Kazana (6) kahr geldi, aldı yöriyü verdi. Çoban dahi Kazanup (7) ardmdan yetdi. Kazan döndi, bakdı:420 Oğul çoban, kanda (8) gedersin? dedi. Çoban ey dür: Ağam Kazan, sen evüp (9) almağa gederisep men dahi kanndaşum kanın almağa gederem, dedi. (10) Böyle degec Kazan ey dür: Oğul çoban, kamum ac-dur, heç nesnep (II) var mıdur yemeğe? dedi. Çoban eydür: Beli ağam Kazan, geceden (12) bir kuzı bişüı-üpdürürem. Gel, bu ağaç dibinde enelüm, yeyelüm, dedi. (13) Endiler, çoban tağarcuğı çıkardı, yediler. Kazan fıkr eyledi, 416 —> üL_i_U Drs.22b.5, 101a.l3, 125b.ll’de geçen toksan ok ’a göre okundu. 417 yer/iden = yeyile(ce) anlam denkliği için bk. Drs.26b.3 notu. 418 A Düzeltme için bk. Drs.26b.3 notu. 419 — >• ı Drs .49a. 6 ve bağlama göre okundu. 420 çî-Uj — » Bağlama göre okundu.

Drs.27a, ME50, OŞG23.4 (1) eydür: Eğer çobamla varacak olunsam kaim Oğuz421 begleri (2) benüm başuma kakınç kaharlar:422 Çoban bile ol[ma]sa423 Kazan kâfiri alımazıdı, (3) derler, dedi. Kazana gayret geldi424 çobanı bir ağaca sara (4) şara muhkem bağladı, atlandı,425 yöriyü verdi. Çobana eydür: (5) Mere çoban, kamur) açıkmamışiken, gözüp[-]a426 kararmamış iken (6) bu ağacı kopan427 gör! Yohsa seni bunda kurtlar kuşlar (7) yer, dedi. Karaca Çoban darb eyledi, kaba ağacı yeriyile (8) yurdıyıla kopardı, arkasma aldı,428 Kazanup ardma düşdi.429 (9) Kazan bakdı gördi çoban ağacı arkasma almış (10) gelür. Kazan eydür: Mere çoban, bu ağaç ne ağac-dur? Çoban (11) eydür: Ağam Kazan, bu ağaç ol ağacdur kim sen kâfiri başarsm, (12) kamur) acığur, men sapa bu ağacıla yemek pişürürin, dedi. (13) Kazana bu söz hoş geldi atmdan endi,430 çobanup ellerin 421 jji-\ -» jji-\ Bağlama göre okundu. 422 Deyimin anlamı için bk. Drs.27a.2 notu. 423 4~Jjl -» Vat87b.4 ve bağlama göre okundu. 424 ğayret(e) gel- deyimi için bk. Drs.27a.3 notu. 425 -» Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.27a.4 notu. 426 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.27a.5 notu. 427 Fiilin anlamı için bk. Drs.27a.6 notu. 428 arkasma al- fiilinin anlamı için bk. Drs.27a.8 notu. 429 ardına düş- fiilinin anlamlan için bk. Drs.27a.8 notu. 430 çşasjl — > Vat.87b.ll ve bağlama göre okundu.

Drs.27b, ME51, OŞG23.19 (1) çözdi, ahunda bir431 öpdi, ey dür: Allah menüm evümi432 kurtaracak (2) olunsa seni emir-i ahur eyleyeyin, dedi. İkisi bile yola (3) girdi. Bu yağa433 sögli434 melik kâfirlerde şen şâdmân yeyüp (4) içüp oturundı. Eydür: Begler, bilür misiz Kazana nece hayf (5) eylemek gerek? Boyı uzun Borla Hâtümnı getürüp şağrak (6) sürdürmek gerek, dedi. Boyı uzun Borla [Hâtıın]435 bum eşitdi (7) yüregiyile câmna odlar düşdi. Kırk ince

436 kızııp (8) içine girdi, öğüt verdi, eydür: Kankurjuza yapışurlansa (9) Kazan hatunı kankı-^uzdur? deyü, kırk yerden âvâz veresiz! (10) dedi. Sögli437 melikden âdem geldi: Kazan Begüg hatunı (11) kankug uzdur? dedi. Kırk yerden âvâz geldi kankısıdur (12) bilmediler. Kâfire haber verdiler: Birine yapışduk, kırk yerden (13) âvâz geldi bilmedük kankısıdur, dediler. Kâfir eydür: Mere 431 ji — > j-> Bağlama göre okundu. 432 Vat. 87b. 12 ve bağlama göre okundu. 433 bu yayjafdan) cümle başı edatının kullanılışı ve anlamı için bk. Drs.27b.3 notu. 434 vi -> j- Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.2 notu. 435 Tamir Vat.88a.2, Drs.21a.8, 25b. 12, 27b.5, 28a.4, 31a.7, 59a.9, 69b.4, 76a.6 ve 78b. göre yapıldı. 436 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.8 notu. 437 jj- -> jjB' j~- Okuma şekilleri ve teklif için bk. -Drs.2 1 a.2 notu.

DEDE KORKUT Drs.28a, ME52, OŞG23.34 (1) varar), Kazamıi) oğlı Oruzı tarturj, çengele aşup, kıyma (2) kıyma ağ etinden çekin), 438 kara kavurma pişürüp439 kırk beg kızma (3) eletüp. Her kim yedi, ol degül; her kim yemedi, ol-dur. Alup gelürj, (4) şağrak sürsün, dedi. Boyı uzun Borla Hâtûn, oğluıup (5) yamacma geldi, çağırup oğlına soylar, görelüm hânum ne soylar, (6) eydür: Oğul oğul, ay oğul! Bilür-misin neler oldı? (7) Söyleşdiler fişıl fısıl, kâfirürj filin440 toydum. Dünlügi altun (8) ban evümür) kabzası441 oğul! Kaza begzer kızumug gelinümüg (9) çiçeği oğul! Oğul oğul, ay oğul! Tokuz ay tar (10) kamumda götürdüğüm oğul! On ay deyende dünyâya getürdügüm (11) oğul ! Tolaması [alton]442 beşikde beledügüm oğul! [Tolap tolap ağ südümi emzürdügüm oğul!]443 Kâfirler ters tanışmışlar: (12) Kazan oğlı Oruzı habs-dan444 çıkarup, boğazmdan445 urğanıla (13) aşug, iki takısından çengele şancug. Kıyma kıyma ağ etinden 438 Fiilin anlamı için bk. Drs.28a.2 notu. 439 Tezat sanatı örnekleri için bk. Drs.28a.2 notu. 440 fiH kelimesinin anlamı için bk. Drs.28a.7 notu. 441 -> Okuma şeküleri ve teklif için bk. Drs.28a.8 notu. 442 Tamir teklifi için bk. Drs.28a. 1 1 , 84b. 1 notu. 443 Tamir için bk. Drs.28a. 1 1 , 84b. 1 notu. 444 Bağlama göre okundu. 445 Kelimenin anlamı ile ilgili olarak bk. Drs.28a. 12 notu.

Drs.28b, ME53, OŞG24.20 ( 1 ) çekül), kara kavurma edüp kırk beg kızma elettir) . Her kim yedi, (2) ol degül; her kim yemedi, ol Kazan hatum-dur, çekül] döşegümüze (3) getürelüm, şağrak sürdürelüm, demişler. Senüg etügden, oğulf-ja446 (4) yeyeyin mi, yohsa şasi dlnlü kâfırüg döşeğine gireyin mi? Ağap (5) Kazanuç nâmüsım şmdurayın mı, necedeyin oğul hey? dedi. (6) Oruz447 eydür: Ağzur) kunsun ana, dilüg çürisün ana! (7) Ana hakkı Tagn hakkı degülmisseydi, kalkubam yenimden turayıdum, (8) yakar) ila boğazımdan tutayıdum, kaba ökçem altma şalayıdum, ağ (9) yüzür)i kara yere depeyidüm, ağzurpla burnumdan kan şorla-(10)-dayıdum, can tatlusm sağa göstereyidüm.448 Bu ne sözdür! Sakın (11) kadın ana, menüm üzeriime gelmeyesin, menüm içün ağlamayasm. ( 1 2) Ko beni, kadın ana, çengele ursunlar, ko etümden çeksünler, (13) kara kavurma etsünler, kırk beg kız [ı] nur)449 ögine eletsünler. 446 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.28b.3 notu. 447 jjjj' -> jjjjl Vat88b,4 ve bağlama göre okundu. 448 Deyimin anlamı için bk. Drs. 8b .12-13. 449 > drijyJ Tamir bağlama göre yapıldı.

Drs.29a, ME54, OŞG24.33 (1) Anlar bir y edilginde sen iki yegil. Seni kâfirler bilmesünler,450 tuymasunlar. (2) Tâ kim şasi dînlü kâfirüp döşeğine varmayasın, şağrağın (3) sürmeyesin, atam Kazan nâmüsmı şımayasm sakın! dedi. (4) Oğlan böyle degec büldür büldür gözinüg yaşı revân (5) oldı. Boyı uzun

4:>1 Borla Hâtûn boymyıla kulağın (6) aldı düşdi;452 güz alması gibi al yapağın tartdı yırtdı, (7) karğu gibi kara saçım yoldı. Oğul oğul! deyüben zanlık (8) kıldı, ağladı. Oruz eydür: Kadın ana, karşum alup ne (9) bögürürsin? Ne bozlarsm, ne ağlarsm? Bağrumıla yüregüm ne (10) tağlarsın? Geçmiş menüm günümi ne apdurursın? Hey ana, ^rabi (11) atlar olan yerde bir kulum olmaz mı olur?453 Kızıl develer (12) olan yerde bir köşeği olmaz mı olur? Ağca koyunlar olan (13) yerde bir kuzıcağı olmaz ım olur? Sen şağ ol, kadm 450 Fiilin anlamı için bk. Drs.29a. 1 notu. 45 1 Düzeltme teklifi için bk. Drs.29a.5 notu. 452 Okuma şekilleri ve düzeltme için bk. Drs.29a.6 notu. 453 Anlam için bk. Drs.29a. 11-13 notu.

DEDE Drs.29b, ME55, OŞG25.17 (1) ana, babam şağ olsun, bir menüm gibi oğul bulınmaz mı olur? (2) dedi. Böyle degec anasının] karârı kalmadı, [aldı]454 yöriyü (3) verdi, kırk ince

455 kızup içine girdi. Kâfirler (4) Oruzı alup kanâra dibine getürdiler. Oruz eydür: (5) Mere kâfir, âmân! Tapnnup birliğine yokdur gümân! Kor) meni, (6) ağacıla söyleşeyim, dedi. Çağırup ağaca şoylamış, (7) görelüm hânum ne şoylamış: Ağaç, ağaç derisem sapa, azlanma456 (8) ağaç. Mekke ile Medinenüp kapusı ağaç. Müsâ Kelimüp (9) caşâsı ağaç. Böyük böyük şularup köprisi ağaç. (10) Kara kara depizlerüp gemisi ağaç. Şâh-ı Merdân cAli-nüp (11) Düldülinüp eyeri ağaç. Zül-fikârup kmıyıla457 kabza-sı (12) ağaç. Şâh Haşamla Hüseyinüp beşiği458 ağaç. Eğer erdür, (13) eğer cavrat-dur korhusı ağaç. Başup ala bakar olsam 454 Tamir için bk. Drs.29b.2 notu. 45 5 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 1 a. 8 notu. 456 «u-J jt — > jl Teklif ve anlam için bk. Drs.29b.7 notu. 457 •u-LıS 4İ~xi Bağlama göre okundu. 458 Şın'm bir noktası eksiktir.

Drs.30a, ME56, OŞG26.1 (I) başsuz ağaç. Dibüp ala bakar olsam dibsüz ağaç. Meni şarja (2) aşarlar, götürmegil ağaç! Götürecek olunsap yigitligüm seni tutsun (3) ağaç. Biziim elde gerek idür) ağaç. Kara hindü kullanıma buyurayıdum, (4) seni pare pare toğrayalandı ağaç. Andan eyitdi: Tavla tavla (5) bağlananda atuma yazuh. Kartaş!, [deyü]459 şıklayanda460 yoldaşuma yazuh. Yumruğumda461 (6) talbınanda şahin kuşuma yazuh. Yırtar462 ile tutanda [tazuma]463 yazuh. (7) Beglige toymadum464 özüme yazuh. Yigit-ligine uşamnadum465 cânuma (8) yazuh, dedi, yermürü yermürü466 ağladı, yanuk cigercügini tağladı. (9) Bu mahalda şultânum, Salur Kazanılanı467 Karaca Çoban çapar (10) yetdi.468 Çobanup üç yaşar tana derisinden şapanmup (II) ayasıyıdı, üç keçi tiiyinden şapam-nup kollanyıdı, (12) bir keçi tüyinden çatlağuçıyıdı.469 Her atanda on iki (13) batman taş atandı. Atduğı taş yere düşmezidi;470 yere dahi 459 Tamir Vat89a.9 ve bağlama göre yapıldı. 460 Okuma ve anlam için bk. Drs.30a.5 notu. 461 9-u^ yyj — > j* yi Vat.89a.9 ve bağlama göre okundu. 462 y-i — > Tamir için bk. Drs.30a.6 notu. 463 Tamir Vat. 89a. 1 0 ve bağlama göre yapıldı. 464 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.30a.7 notu. 465 Fiilin anlamı için bk. Drs.3ûa.7 notu. 466 İSjj jyji — > jsji jy-ji Okuma için bk. Drs.30a.8 notu. 467 Okuma şekilleri anlam ve teklif için bk. Drs.30a.9 notu. 468 çapar yet- deyimi ve yapısı için bk. Drs.30a.9-10 notu. 469 —» çî-upt Vat. 89b. 1 ve bağlama göre okundu. 470 Cümlenin anlamı için bk. Drs.30a. 1 3, 88a. 12 notu.

Drs.30b, ME57, OŞG26.23 (1) düşse toz gibi şavnlurıdı, uçuk gibi obnlundı.471 Üç (2) yıla dak taşı düşdügi yerüp otı bitmezidi. Semüz koyun, aruk (3) toklı baynda kalsa kurt gelüp yemezidi, şapan[ın)up472 (4) korkusından.473 Eyle olsa474 şultânum, Karaca Çoban sapan (5) çatlatdı dünyâ ‘âlem kâfırüp gözine karangu oldı. Kazan, (6) eydür: Karacuk Çoban, anamı kâfirden dileyeyim, at ayağı (7) altında kalmasun, dedi. At ayağı külük, ozan dili (8) çevük olur. Kazan kâfire çağırup şoylamış, görelüm hânum (9) ne şoylamış, eydür: Mere sögli475 melik, dünlügi476 altun ban (10) evlerümi götürüpdürürsin; sağa gölge olsun. Ağır477 hâzinem, (11) bol akçam götürüpdürürsin; sağa harçlık olsun. Kırk ince (12)

478 kızıla Borla Hatunı götürüpdürürsin; sapa yesir olsun. (13) Kırk yigidilen oğlum Oruzı479 götürüpdürürsin;480 kulup 471 Bağlama göre okundu. 472 fi Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.30b.3 notıı. 473 jjj — > Bağlama göre okundu. 474 Eyle olsa cümle başı edatının anlamı içinbk. Drs.30b.4, 40b.7 notu. 47 5 ylT y* — » ^ ' y* Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 1 a.2 notu. 476 Dal, nun ile bitişmiştir. Vat.89b.5, Drs.22a.4, 28a.7, 31a.5, 47b.l0, 50b. 5, 61a.5, ölb.l’e göre okundu. 477 >1 -> >l Vat.89b.6, Drs.21a.7 ve bağlama göre okundu. 47 8 Okuma şekilleri ve teklif için bk- Drs.2 1 a. 8 notu. 479 çSjjjj' jjj1 Drs.21b.2, 28a. 1, 29b.4, 31a.8, 63b.ll ve bağlama göre okundu. 480 j- jjJoj yLS" — > Soylamadakı diğer dizelere göre okundu.

DEDE KORKUT 123 Drs.31a, ME58, OŞG26.36 (1) olsun. Tavla tavla şehbâz atlaram götürüpdürürsin; (2) sağa binit olsun. Katar katar develerimi götürüpdürürsin;481 (3) sağa yüklet olsun. Kancuk anam götürüpdürürsin, mere kâfir (4) anamı vergil mağa. Şavaşmadm unşmadın kaydayım, gerü döneyim, (5) gedeyim, bellü bilgil, dedi. Kâfir eydür: Mere Kazan, dünlügi (6) altun ban evügi getürmişiiz, bizüm-dür. [Ağır hazinerji, bol akçaıjı getürmişüz; bizümdür.l482 Kırk ince

483 kızıla (7) Boyı uzun Borla Hatlını getürmişüz,484 bizümdür. Kırk (8) yigidilen oğlur) Orazı getürmiş[üz],485 bizüm-dür. Tavla (9) tavla şehbâz atlanıl],486 katar katar develerin)487 getürmişüz, bizümdür. (10) Kancuk anarjı getürmişüz, bizüm-dür. Sarıa vermezüz, Yayhân (ll)keşiş oğlma verürüz. Yayhân keşiş oğlmdan oğlı (12) toğar; biz am sağa garım koruz, dediler. Böyle degec Karacuk (13) Çobanın) açığı tutdı, tudaklan tebserdi. Çoban 48 1 -> Bağlama göre okundu. 482 Tamir için bk. Drs.3 la.6 notu. 483 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.8 notu. 484 Bağlama göre okundu. 485 jy\S Tamir bağlama göre yapıldı. 486 jvT'! -» 4^1 Bağlama göre okundu. 487 f jJojj Bağlama göre okundu.

Drs.31b, ME59, OŞG27.14 (1) eydür: Mere dini yok ‘akılsuz kâfir, uşşı yok derneksüz488 kâfir! (2) Karşu yatan karlı kara tağlar kanyupdur, oü bitmez. Kanlu (3) kanlu ırmak-lar kandur deye şuyı gelmez. Şehbâz şehbâz (4) atlar kanyupdur, kulup vermez. Kızıl kızıl develer kanyupdur, (5) köşek vermez. Mere kâfir, Kazanup anası kanyupdur, oğul (6) vermez. Dölin almakdan şafap varışa, sögli489 melik, kara (7) gözlü kızup vansa getür,490 Kazana ver. Mere kâfir, senüp kızupdan (8) oğlı toğsun, siz am Kazan Bege kanın491 koyasız, dedi. (9) Bu mahalda kaim Oğuz begleri yetdi. Hânum, görelüm kimler yetdi: (10) Kara dere ağzında [Kâdir veren],492 kara boğa derisinden beşiginüp493 yapuğı494 (11) olan, açığı tutanda kara taşı kül eyleyen, [kara]495 bıyığın epse-(12)-sinde yedi yerde dügen, erenler evreni, Kazan Begüp kar-(13)-taşı Kara Göne çapar yetdi. Çal kılıcup, kardaş Kazan, 488 Kelimenin anlamı için bk. Drs.3 lb. 1 notu. 489 jr* — > ^ _v- Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.2 notu. 490 jSS -> Bağlama göre okundu. 49 1 Vat. 89b. 1 3 ve bağlama göre okundu. 492 Tamir için bk. Drs.3 lb. 1 0, 11 notu. 493 ULfCcu Vat.90a.3 ve bağlama göre okundu. 494 Anlam için bk. Drs.3 lb.10, Drs.76b.12 notu. 495 Tamir için bk. Drs.3 lb. 1 0, 11 notu.

Drs.32a, ME60, OŞG27.35 (1) yetdüm! dedi. Bunug ardınca görelüm kimler yetdi: Demür (2) Kapu Dervendindeki496 demür kapuyı depüp alan, altmış tutam (3) ala gönderinin) uçmda er böğürden. Kıyan Selcük oğlı (4) Delü Dunda[r]497 çapar yetdi. Çal kılıcug ağam Kazan, yetdüm! (5) dedi. Bunug ardınca hânum, görelüm kimler yetdi: Hemidilen (6) Merdin Kakasın depüp yıkan, demür yaylı Kıpçak498 Melike (7) kan kuşduran, gelüben Kazanug kızın erligile alan, Oğuzug (8) ak şakallu kocalan görende ol yiğidi tahsîn-(9)-leyen, al mahmüzî şalvarh, atı bahrî hotazlı499 (10) Kara Göne oğlı Kara500 Budak çapar yetdi. Çal kılıcug (11) ağam Kazan, yetdüm! dedi. Bunug ardınca görelüm hânum, (12) kimler yetdi: Destürsuzca Bayındır Hânug yağısm (13) basan, altmış big kâfire kan kuşduran, ağ boz atmug 496 yS'oJJaJJjji -» jZ. ojjjjjjj Drs.l04b.7 ve 124a.6’ya göre okundu. 497 t J-iji Tamir Vat.90a.6 ve bağlama göre yapıldı. 498 yrljLı yt- Okuma şekli ve anlam için bk. Drs.32a.9 notu. 500 Kafin noktalan yazılmamıştır.

Drs.32b, ME61, OŞG28.11 ( 1 ) yelisi üzerinde kar turduran Gaflet Koca oğlı Şer (2) Şemse’ddin Ça[p]ar503 yetdi. Çal kıhcuıj ağam Kazan, yetdüm! dedi. (3) Bunug ardmca görelüm hânum, kimler yetdi: Paraşarug Bayburd (4) hışânndan parlayup502 uçan, ap alaca gerdeğine karşu gelen, (5) yedi kızup umudı, kaim Oğuz imrencesi,503 Kazan Begüp (6) mağı Boz Ayğırlu Beyrek504 çapar yetdi. Çal kılıcug ağam (7) Kazan, yetdüm! dedi. Bunuıf ardmca hânum, görelüm kimler yetdi: (8) Çaya [baksa]505 çalunlu, çal[-]kara506 kuş erdemlü, kur kurma507 kuşaklu, (9) kulağı altun küpeli,508 kaim Oğuz beglerini bir bir atmdan yıkıcı (10) Kazılık Koca oğlı Beg YegenekS09 çapar yetdi. Çal (11) kılıçtır) ağam Kazan, yetdüm! dedi. Bunur) ardınca görelüm (12) hânum, kimler yetdi: Altmış Ögec derisinden kürk eylese510 tobuklannı (13) örtmeyen, altı ögec derisinden külah etse kulaklarını örtmeyen. 501 jU- — » Soy lamada tekrar edilen çapar yetdi yüklemine göre tamir edildi. 502 v-d jb — > vd jb Vat.90a.ll, 77a.l3’e göre okundu. 503 -> \y\ Vat.90a.12; Drs.48a.8, 61b.4, 77b. 1 ve bağlama göre okundu. 504 ^ Vat.90a.13, Drs.35a.ll, 40a.2, 40a.3, 40a.l0, 40b.3 vd.’ne göre okundu. 505 Tamir Drs.37a.4, 77b.3 ve Vat.99a.6’ya göre yapıldı. Anlam için bk. Drs.32b.8 notu. 506 Vat.68b.6, 90b. 1, 99a.6 ve Drs.96a. 12’ye göre okundu. Ayrıca bk. Drs.32b.8 notu. 507 Kur kurma kuşak tamlamasmm okunuşu ve anlamı için bk. Drs.32b.8, 77b,4 notu. 508 Kulağı altun küpeli Oğuz Beyi için bk. Drs.32b.8-10, 77b.3-6 notu. 509 Birinci kef in altına fazladan iki nokta yazılmıştır. 5 1 0 eyle-/ et- fiillerinin yapmak anlamında kullanılışı için bk. Drs.32b. 12-13 notu

Drs.33a, ME62, OŞG28.25 ( 1 ) koli budı hezanca,5 1 1 uzun baldırları ince, Kazan Begüg (2) tayısı At Ağızlu Aruz512 Koca çapar yetdi. Çal kılıcup (3) begüm Kazan, yetdüm! dedi. Bunup ardınca görelüm kimler yetdi: (4) Va[ru]ban-13 peğamberug514 yüzini gören, gelübeni Oğuzda sahabesi olan, (5) açığı tutanda bıyıldarmdan kan çıkan, bıyığı kanlu Bügdüz Emen (6) çapar yetdi. Çal kılıcup ağam Kazan, yetdüm! dedi. Bunup (7) ardınca görelüm kimler yetdi: Kâfirleri it ardına bırağup (8) horlayan, elden çıkup Ayğır Gözler515 şuymdan at yüzdüren, (9) elli yedi kal canup kilidin516 alan. Ağ Çeşme Melik517 kızma (10) nikâh eden, Şöfi Sandal Melike kan kuşduran, kırk cübbe (11) bürinüp,518 otuz yedi kalca beginüp mahbüb kızlarım çalup (12) bir bir boymn kucan, yüzinde tudağında519 öpen Eylik (13) Koca oğlı Alp E[v]ren520 çapar yetdi. Çal kılıcup ağam 511 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.33a. 1 notu. 512 jjjj1 ~ ^ jjj1 Drs.77b.ll, 108b.8, 108b.l3, 109a.3, 109a. 10 ve bağlama göre okundu. 513 — > o-ıJj Tamir Drs.76b.5, 77a.8 ve bağlama göre yapıldı. 514 Ye’nrn noktalan yazılmamıştır. Aynca, bk. Drs.5a.3 notu. 5 1 5 Kelimenin yazım şekliyle ilgili notlar ve teklif için bk. Drs.33a.8 notu. 516 üj-üS' — > Vat.90b.7; Drs.104b.10, 146a.4 ve bağlama göre okundu. 517 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.33a.9 notu. 5 1 8 Fiilin anlamı için bk. Drs.33a. 1 1 notu. 519 Bulunma durumu ekinin çıkma durumu eki yerine kullanılışı için bk. Drs.33a. 12 notu. 520 Ojt -» ûjjl Tamir için bk. Drs.33a.13 notu.

Drs.33b, ME63, OŞG29.4 ( 1 ) Kazan, yetdüm ! dedi. Şayılmağıla Oğuz begleri tükense521 olmaz, (2) hep yetdiler. Arı sudan522 âbdest aldılar, ağ alınlann (3) yere kodılar, iki rekcat namaz kıldılar. Adı görkli Muhammede (4) şalavât getürdiler, bi-tekellüf kâfire at şaldılar, kılıç çaldılar. (5) Gümbür gümbür nakaralar dögildi, burması altun tuc (6) borılar çalındı. Ol523 gün ciğerinde olan er yiğitler belürdi. (7) Ol gün muhannatlar524 a525 şapa yer gözetdi! Ol gün bir kiyâmet (8) savaş oldı, meydân tolu baş oldı, başlar kesildi (9) top gibi. Şehbâz şehbâz atlar yügürdi, nalı düşdi. Ala (10) ala gönderler süsildi, kara polat uz kılıc-lar çalmdı, (11) yalmanı526 düşdi. Üç yelekli kayın oklar atıldı, demreni (12) düşdi. Kiyâmetüp bir güni ol gün oldı. Beg nökerinden, (13) nöker beginden aynldı.527 Taş Oğuz528 begleriyile Deli Tundar529 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.20b.12 notu. Çıkma durumu ekinin birliktelik yerine kullanılışı için bk. Drs.33b.2 notu. Ojl — > Jjl Sonraki iki dizeye göre okundu. Drs.4a.5, 86a.2, 141a.8, 153a.7’de geçen şeddeli örneklere göre okundu. Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.33b.7 notu. -> Vat.90b.13 ve bağlama göre okundu. Fiilin anlamı için bk. Drs.33b.13, 78a.6 notu. — » jj^l Vat.91a.2 ve bağlama göre okundu. . Vat.91a.2, Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 521 522 523 524 525 526 527 528 529

DEDE KORKUT 135 Drs.34a, ME64, OŞG29.16 (1) şağ-dan depdi,530 cilasun yiğitlerde Kara Göne oğlı Deli (2) Budak soldan depdi. îç Oğuz begleriyile Kazan düpe (3) depdi, sögli531 melike havale oldı; sögli meliki bögür-(4)-dübeni532 atdan yere şaldı, ğâfillüce kara başın alup (5) kesdi, kahşaduban533 alca karım yer yüzine dökdi. Şağ (6) tarafda Kara Tekür534 Melike Kıyan Selcük oğlı Deli Tundar535 (7) karşu geldi, şağ yanım kılıçladı, yere şaldı. Şol (8) tarafda Boğacuk Melike Kara Göne Oğlı Deli Budak karşu (9) geldi, altı perli536 gürz537 ile depesine katı tuta urdı, (10) dünyâ 'âlem gözine karapu oldı, at boynın kucakladı, (11) yere düşdi. Kazan Begüg kartaşı, kâfirüi) tuğıyıla (12) sancağ[m]ı538 kılıçladı, yere şaldı. Derelerde depelerde (13) kâfire kırğun539 girdi, leşine kuzğun üşdi. On 530 Aynı savaş sahnesinin iki boyda anlatılması sorunu için bk. Drs.33b. 13-34b.l notu 53 1 ylT y- — > ylT y* Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21 a.2 notu. 532 Vat.91a.' 4, Drs.34a.3, 62a.7, 78a.9 ve bağlama göre okundu. 533 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34a.5 notu. 534 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34a.6, 78a. 1 1 notu. 535 jl Vat.91a.5; Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 536 ^ Jjj Drs.37a.2, 3 8a. 10, 106b.7, 145b.6; Vat.68b.5, 69a. 13, 91a. 7, 102b.2’ye göre okundu. 537 jj? jj £ Vat.91a.7 ve bağlama göre okundu. 538 Tamir Vat.91a.7 ve bağlama göre yapıldı. 539 üy-y öyy Drs.62a.9, 78b.3, 147a.7 ve bağlama göre okundu.

Drs.34b, ME65, OŞG29.26 (1) iki bii) kâfir kıhçdan geçdi, beş yüz Oğuz yiğitleri540 (2) şehid oldı. Kaçanım Kazan Beg kovmadı, aman deyeni (3) öldürmedi. Kaim Oğuz begleri toyum oldı. Kazan (4) Beg ordusun, oğlanım uşağım, hâzinesini aldı geni (5) döndi altun tahtında [oturdı],541 yine evini dikdi, karacuk Çobanı (6) imrahor eyledi. Yedi gün yedi gece yeme içme oldı. (7) Kırk baş kııl kırk kırnak, oğlı Oraz başma âzâd (8) eyledi. Cilasun koc yiğitlere kala ölke542 verdi; şalvar, (9) cebe543 cuka verdi. Dedem Korkud gelüben boy544 boyladı, (10) şoy şoyladı, bu Oğuz-nâmeyi düzdi koşdı, böyle (11) dedi: Kam545 dedügüm yeg546 erenler, dünyâ menüm deyenler? [Anlar dahi bu dünyâya geldi geçdi. Kervan gibi kondı göçdi. Anlan dahi]547 ecel aldı, (12) yer gizledi. Fâni dünyâ ki [m] e548 kaldı? Gelimlü549 gedimlü550 dünyâ! (13) Âhir şor) ucı ölümlü dünyâ! Yom vereyim hânum: Karlı 540 Sayı sıfatı ve topluluk adlarının çokluk eki ile kullanılması için bk. Drs. 13a.6-7 notu. 54 1 Tamir Vat. 9 1 a. 1 1 ve bağlama göre yapıldı. 542 > Vi Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34b.8 notu. 543 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 la. 4 notu. 544 yi* ->

Okuma ve yeg er tamlamasının anlamı için bk. DKON: 150-153. 547 Tamir için bk. Drs.34b.ll notu. 548 aS' kS Tamir Vat.91b.l; Drs.79a.2, 102b.5, 147b.2, 153b.9 ve bağlama göre yapıldı. 549 —> Vat.91b.2, Drs. 147b .3 ve bağlama göre okundu. 550 jLoj-S -> Vat.91b.2, Drs.l47b.3 ve bağlama göre okundu.

Drs.35a, ME66, OŞG30.3 ( 1 ) kara tağlarup yıkılmasun! Gölge-lice kaba ağacup kesilmesün! (2) Kanın551 akan görklü şuyup kanma sun! Kadir Tapn seni (3) nâ-merde muhtaç etmesün! Çapanken ağ boz atup552 [bü]dremesün!553 (4) Çalışanda kara polat uz kılıcup gedilmesün! Dürtişüriken (5) ala gönderüp uvanmasun! Ağ şakallu babap yeri uçmak olsun! (6) Ağ bürçeklü anap yeri behişt olsun! Âhir şopı an (7) imândan ayırmasun! Âmin deyen-ler dizâr görsin! Ağ (8) alnupda beş kelime ducâ kılduk, kabul olsun! Allah veren (9) umudup üzilmesün! Yığışdursun, dürişdürsün! Günâhlarım (10) adı görklü Muhammed Mustafa yüzi şuyma bağışlasun! (11) Hânum hey! Bay554 Börenüp555 Oğlı Bamsı Beyrek Boyını (12) Beyân Eder Hânum hey! Kamgan oğlı Hân Bayındır (13) yerinden turmışıdı. Kâra yerüp üstine ağ ban evin 551 — > ı^Lî Düzeltme teklifi İçin bk. Drs. 14b.2 notu. 552 dL'l -> dL'l Vat.91b.4; Drs.l9b.5, 79a.7 ve bağlama göre okundu. 553 — > o j-u Tamir Vat.9 lb.4; Drs. 1 9b.5, 79a.8 ve bağlama göre yapıldı. 554 -> LfU Teklif için bk. Drs.35a.l 1 notu. 555 Önceki okuma şekli ve teklif için bk. Drs.35a. 1 1 notu.

DEDE KORKUT | 141 Drs.35b, ME67, OŞG31.4 (1) dikdürmişidi. Ala sayvan gök yüzine esenmişidi.556 Bir) (2) yerde ipek halıcası döşenmişidi. İç Oğuz, Taş (3) Oğuz begleri Bayındır Hânııi) sohbetine derilmişidi. Bay (4) Böre Beg557 dahi Bayındn Hânur) sohbetine gelmişidi. Bayındır (5) Hânur) karşusında [Kara Göne]558 oğlı Kara Budak yay559 tayanup tur(6) -mışıdı. Şağ yanında Kazan oğlı Oruz turmışıdı. (7) Şol yanında Kazılık Koca oğlı Beg Yegenek turmışıdı. (8) Bay Böre Beg,560 bunları gördüginde ah eyledi, başından (9) caklı getdi, destmâlın eline aldı, bögürii bögür[ü]561 ağladı. (10) Böyle degeç kalın Oğuz arkası, Bayındır Hânur) güyeg[ü]si562 (11) Salur Kazan kaba diz[i]nüg563 üzerine çökdi, laya tiküben (12) Bay Böre Begür) yüzine bakdı, eydür: Bay Böre Beg, ne (13) ağlayup bozlarsm? Bay Böre Beg eydür: Hân Kazan, 556 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.7a.3 notu. 557 dL; -> dL Drs.35b.12, 35b.l2, 35b.l3, 36a.5, 36b.4, 36b.5 vd. örneklere göre okundu. 558 Tamir için bk. Drs.35b.5 notu. 559 Eksiz yönelme durumu için bk.Drs.35b.5, 63b.7 notu. 560 dL -> eE Drs.35b.12, 35b.l2, 35b. 13, 36a.5, 36b.4, 36b.5 vd. örneklere göre okundu. 561 £ y — » Tamir Drs.50b. 10 ve bağlama göre yapıldı. . 562 A -» y- 4L £ Tamir Drs.20a.l, 23a.l0, 57a.4, 70a.l ve bağlama göre yapıldı. 563 düjjj -> dLyji Tamir Vat. 68a. 1 ve bağlama göre yapıldı.

DEDE KORKUT 143 Drs.36a, ME68,. OŞG31.14 (1) nece ağlamayayın, nece bozlamayaym? Oğulda ortacum564 yok, kartaşda (2) kaderüm yok, Allah Tecâla meni karğayupdur. Begler, tâcum tahtum (3) içün ağlaram. Bir gün ola düşem ölem, yerümde yurdumda (4) kimse kalmaya, dedi. Kazan eydür: Makşüdur) bu mı-dur? (5) Bay Böre Beg eydür: Beli budur. Menüm dahi oğlum olsa, (6) Hân Baymdırurı karşusm alsa tursa, kullık eylese. (7) Men dahi baksam, sevinsem, kıvansam,565 güvensem,566 dedi. Böyle degec (8) kaim Oğuz begleri yüz göye tutdılar, el kaldump ducâ (9) eylediler: Allah Te'âla şarja bir oğul versün, dediler. Ol (10) zemânda beglerür) alkış[ı]567 alkış, karkışı karkış idi; (11) ducâlan müstecâb olundı. Bay Blcân Beg dahi (12) yerinden örü turdı, eydür: Begler, menüm dahi hakkuma bir ducâ (13) eyler); Allah Tecâla mağa da bir kız vere, dedi. Kaim Oğuz 564 Kelimenin yapısı ve anlamı için bk. Drs.36a.l notu. 565 ;! —> p— il ji Vat.68a.6 ve bağlama göre okundu. 566 jS' — » Vat.68a.6 ve bağlama göre okundu. 567 (jt-i J i — > ' Tamir Vat.68a.7 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.36b, ME69, OŞG32.1 (1) begleri el kaldurdılar, ducâ eylediler: Allah Tecâla sağa da (2) bir kız vere, dediler. Bay Blcân568 Beg eydür: Begler, Allah Tecâla (3) marja bir kız verecek olunsa,569 siz tanık olur), menüm kızum (4) Bay Böre Beg oğlma beşik kertme yavuklı olsun, dedi. (5) Bunuy üzerine bir kac zemân geçdi. Allah Tecâla Bay (6) Böre Bege bir oğul, Bay Bicân570 Bege bir kız verdi. Kaim (7) Oğuz begleri bum eşitdiler şâd olup sevindiler. (8) Bay Böre Beg bâzirgânlannı yanına ohıdı, buyunık571 (9) etdi: Mere bâzirgânlar a!572 Allah Te'âla mağa573 bir oğul verdi. (10) Varuıj Rüm eline, menüm oğlum içün yahşi armağanlar getürüy (11) menüm oğlum böyüyince, dedi. Bâzirgânlar dahi gece gündüz (12) yola girdiler, İstanbola geldiler. Dan dansuh574 ele575 yahşi (13) armağanlar aldılar. Bay Börenüy oğlıyiçün bir deıjiz 568 7e’niü noktaları yazılmamıştır. 569 -u- jjJjl -> a- jAj' Vat.68a.ll ve bağlama göre okundu. 570 Ye’ nin noktaları yazılmamıştır. 571 Kelimenin metindeki farklı yazılışları için bk. Drs.36b.8 notu. 572 Okuma şekilleri ve teklif İçin bk. Drs.36b.9 notu. 573 Vat.68b.2 ve bağlama göre okundu. 574 i Vat.69a.3, Drs.42a.9 ve bağlama göre okundu. 575 Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.36b.12 notu.

Drs.37a, ME70, OŞG32.15 (1) kulum boz aygır aldılar, bir ağ tozlu katı yay aldılar, bir dahi (2) altı perli gürz aldılar; yol yarağın gördiler. Bay Börenür) (3) oğlı beş yaşma girdi, beş yaşmdan on yaşma (4) girdi, on yaşmdan on beş yaşma girdi. Çaya (5) baksa çalımlu, çal[-]kara'76 kuş erdemlü bir gözel yahşi yiğit (6) oldı. Ol zemânda bir oğlan baş kesmese, kan (7) dökmese ad komazlarıdı. Bay Bore Begüp oğlı atlandı, (8) ava çıkdı, av avlariken babasmui) tavlası üzerine (9) geldi. İmrahor başı karşuladı, endürdi, konukladı. (10) Yeyüp içüp otururlandı. Bu yabadan dahi bâzirgânlar (11) gelübeni [Pasınug]577 Kara Dervend ağzma konmışlandı. Yarımasun yarçımasun (12) Evnük Kakasınug kâfirleri bunları câsüsladı. Bâ(13) -zirgânlar yatur iken ğâfılle beş[-]yüz kâfir kuyuldılar, çapdılar 576 Vat.68b.6, 90b. 1, 99a.6 ve Drs.96a.l2’ye göre okundu. 577 Tamir Vat.68b.10 ve Drs.37b.8’e göre yapıldı.

Drs.37b, ME71, OŞG32.28 (1) yağmaladılar. Bâzirgânuıj ulusı tutıldı, kiçisi kaçarak (2) Oğuza geldi. Bakdı gördi Oğuzug uçmda578 bir ala (3) sayvan dikilmiş; bir imirze hüb yiğit, kırk yigid ilen sağında (4) ve şolmda otururlar. Oğuzuıj bir yahşi yiğidi. Ancak yöriyeyim, (5) meded deyeyim, dedi. Bâzirgân eydür: Yiğit yiğit, beg yiğit; (6) sen benüm ünüm ağla sözüm dirjle! On altı yıldur kim Oğuz (7) içinden getmiş idük. Dan dansuh579 kâfir mâlm Oğuz beglerine (8) getiiıür idük. Pasınur) Kara Dervend ağzına düş vermiş (9) idük. Evnük Kalasınug beş[-Jyüz kâfiri üzerümüze kuyuldı. (10) Kardaşum tutsak oldı, mâlumuzı nzkumuzı yağmaladılar, gerü (11) döndiler. Kara başum götürdüm sağa geldüm. Kara başug sadakası580 (12) yiğit, meded marja! dedi. Bu kez oğlan şerâb içeriken (13) içmez oldı. Altun ayağı elinden yere çaldı, eydür: 578 Anlam için bk. Drs.37b.2 notu. 579 Vat.69a.3, Drs.42a.9 ve bağlama göre okundu. 580 Deyimin kullanılışı için bk. Drs.37b. 1 1 notu.

Drs.38a, ME72, OŞG33.4 (1) Ne dedügümi581 yetürüp, geyümümilen582 menüm şehbaz atumı getürüp ! Hey meni (2) seven yiğitler binsiinler, dedi. Bâzirgân dahi ödlerine (3) düşdi,583 kulağuz oldı. Kâfir dahi düşüben bir yerde (4) akça üleşmekteydi. Bu mahalda erenlerin] meydânı arslanı, (5) pehlevânlarup kaplam Boz Oğlan5S4 yetdi. Bir iki demedi, (6) kâfirlere kılıç ıırdı. Baş kalduran585 kâfirleri öldürdi, (7) ğazâ eyledi, bâzirgânlarup mâlım kurtardı. Bâzirgânlar (8) eydür: Beg yiğit, bize sen erlik işledüp; gel imdi begendügüp (9) mâldan al, dediler. Yigidüp gözi bir depiz kulum boz (10) aygın tutdı, bir de altı perli gürzi,586 bir de ağ tozlu [katı]587 (11) yayı tutdı. Bu üçini beğendi, eydür: Mere bâzirgânlar, (12) bu aygırı ve dahi bu yayı ve bu gürzi588 mapa verüp, dedi. (13) Böyle degec bâzirgânlar saht oldı. Yiğit eydür: Mere 5 8 1 Kelimenin anlamı için bk. Drs .3 8a. 1 notu. 582 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.38a.l, 107a.2 notu. 583 ÖYjine düş- deyimi ve anlamı için bk. Drs.38a.3 notu. 584 boz oğlan : Anlam ve kullanılışı için bk. Drs.38a.4-5 notu. 585 baş kaldur- deyimi için bk. Drs.3 8a.6 notu. 586 j jjj? Vat.69a. 1 3 ve bağlama göre okundu. 587 Tamir için bk. Drs.3 8a. 10 notu. 588 ıŞjj ıŞjjjZ' Bağlama göre okundu.

Drs.38b, ME73, OŞG33.19 (1) bâzirgânlar, çok mı istedüm? dedi. Bâzirgânlar eyitdüer: (2) Ne çoğ olsun. Amma bizüm bir begümüz oğlı vardur, bu üç (3) nesneyi arja armağan aparsavuz gerek idi, dediler. Oğlan (4) eydür: Mere, begüpüz oğlı kim-dür? Eyitdiler: Bay Börenüg oğlı (5) vardur, adına Bamsı589 derler, dediler. Bay Börenüg oğlı (6) ol[-]ıduğm bilemediler. Yiğit barmağm ısırdı, eydür: (7) Bunda minnetile almakdan ise anda babam yanmda minnetsüz (8) almak yegdiir, dedi, atın kamçıladı, yola girdi. Bâzirgânlar (9) ardmdan baka kaldı. Vallâh yahşi yiğit, mürevvetlü yiğit! (10) dediler. Boz Oğlan babasınug evine geldi. Bâzirgânlar (11) geldi deyü590 babası sevindi; çetir[li]591 otağ, ala sayvan dikdürdi, (12) ipek halıcalar şaldı, geçdi oturdı, oğlım (13) şağ yanma aldı. Oğlan bâzirgânlar huşüşmdan 589 y,— «Lj Drs.35a.ll, 40a.3, 41a.5, 43b.l2, 50a.2, 50a.3 vd.’ne göre okundu. 5 90 Burada yapılmış olan bir tamirin eleştirisi için bk. Drs. 3 8b. 1 0- 1 1 notu. 591 Tamir teklifi için bk. Drs. 38b. 11 notu.

Drs.39a, ME74, OŞG34.1 (1) kız592 söz söylemedi, kâfirleri kırduğın ağmadı. Negâlıi (2) bâzirgânlar geldi-ler, baş endürüp selâm verdiler. (3) Gördiler kim ol yiğit kim baş kesüpdür, kan döküp-dür (4) Bay Böre Begüp sağında oturur. Bâzirgânlar yöridıler, (5) yigidüp elin öpdiler. Bunlar böyle edicek Bay Böre (6) Begüp açığı tutdı. Bâzirgânlara eydür: Mere kavat593 oğlı (7) kavat-lar, ata turunken oğul elin mi öperler? Eyitdiler: Hânum, (8) bu yiğit senüp oğlup mı-dur? Beli, menüm oğlum-dur, dedi. (9) Eyitdiler: İmdi incinme hânum, evvel anup elin öpdügümüze. (10) Eğer senüp oğlup olmasayıdı bizüm mâlımuz Gürcistânda (11) getmişidi, hepiimüz tutsak olmışıdı, dediler. Bay (12) Böre Beg eydür: Mere, benüm oğlum baş mı kesdi, kan mı dökdi? (13) Beli, baş kesdi, kan dökdi, âdem ahtardı, dediler. 592 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.39a.l notu. 593 O'ji -> Vat. 69b. 11 ve bağlama göre okundu.

Drs.39b, ME75, OŞG34.16 (1) Mere, bu oğlana ad koyasmca var mıdur? dedi. Beli şultânum, (2) artukdur, dediler. Kalın Oğuz beglerini çağırdı, konukladı. (3) Dedem Korkut geldi, oğlana ad kodı, eydür: [Ünüm ağla],594 sözüm (4) dii]le, Bay Böre Beg! Allah Te 'âla şarja bir oğul vermiş, (5) tuta versün!595 I Ağır sancak götürende müsülmânlar arhası (6) olsun! Karşu yatan kara karlı (ağlardan aşar (7) olsa Allah Te'âla senürj oğlurja aşut versün! Kanlu (8) kanlu sulardan geçer olsa geçit versün! Kalabalık (9) kâfire girende Allah Te'âla senür) oğlurja furşat versün! (10) Sen oğluıjı B a [m] sam!,596 deyü ohşarsın; bunur) adı (11) Boz Ayğırlı597 Bamsı Beyrek olsun! Admı ben dedüm, (12) yaşım Allah versün! dedi. Kalın Oğuz Begleri ele [el]598 (13) götürdiler, ducâ kıldılar: Bu ad, bu yiğide kutlu olsun. 594 Tamir için bk. Drs.39b.3 notu. 595 Deyimin anlamı için bk. Drs.39b.5 notu. 596 fl—Lj — > Vat.70a.8 ve bağlama göre okundu. 597 jJ yu! — > Vat. 70a. 8 ve bağlama göre okundu. 598 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.39b. 12 notu.

Drs.40a, ME76, OŞG34.32 (1) dediler. Begler hep ava bindi.599 Boz aygırın çekdürdi, (2) Beyrek bindi. Negâhenden Oğuzup üzerine bir süri600 (3) geyik geldi. Bamsı Beyrek birini kova getdi; kova kova601 bir yere (4) geldi, ne gördi sultânımı? Gördi: Gök602 çayırup üzerine (5) bir kırmızı otağ dikilmiş. Yazup603 Bu otağ kimüp ola? (6) dedi. Haberi yok ki alacağı ala gözli kızui) otağı (7) olsa gerek.604 Bu otağup üzerine varmağa edeblendi, eyitdi: (8) Ne olunsa olsun! Hele men avumı alayın, dedi. Otağup (9) öginde erişi geldi, geyigi sinirledi. Bakdı gördi (10) bu otağ Banı Çiçek otağıymış ki Beyregüg beşik kertme (11) nişânlusı adahlusıydı. Banı Çiçek otahdan (12) bakandı. Mere dâyeler, bu kavat oğlı kavat mize605 erlik mi (13) gösterür? dedi. Varuıj bundan pay dilep, görür) ne der, 599 ava bin- deyimi için bk. Drs.40a. 1 notu. 600 -> (J jj- Vat.70a.12, Drs.l38a.5 ve bağlama göre okundu. 601 jily — > Vat. 70a. 12 ve bağlama göre okundu. Aynca bk. Drs.40a.3 notu. 602 4/" il Vat.70a. 12 ve bağlama göre okundu. 603 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.40a.5 notu. 604 fiil (-sA) gerek kalıbının sağladığı anlam için bk. Drs.40a.6-7 notu. 605 Konuşma taklidi örnekleri için bk. Drs.40a.12 notu.

DEDE KORKUT | 161 Drs.40b, ME77, OŞG35.7 (1) dedi. Kısırca Yenge derler bir hatun vandı, ilerü (2) vardı, pay diledi: Hey beg yiğit, bize dahi bu geyikden (3) pay ver, dedi. Beyrek eydür: Mere dadı, men avcı degülem, (4) beg oğlı begem, hep size,606 dedi. Amma sormak cayb (5) olmasun,607 bu otak kimüpdür? dedi. Kısırca Yenge eydür: (6) Beg yigidiim, bu otağ Bay Bicân Beg kızı Bam Çiçegüp(7) -dür, dedi. Eyle olsa608 hânum, Beyregür) kam kaynadı, edebile (8) yap yap gerü609 döndi. Kızlar geyigi götürdiler,610 güzeller (9) şahı Banı Çiçegür) öp ine getürdiler. Bakdı gördi (10) ki şığm[lar]611 sultân[ı]612 bir semüz geyik-dür. Bâm Çiçek eydür: (11) Mere kızlar, bu yiğit ne yigitdür? Kızlar eydür: Vallâh sultânum, (12) bu yiğit yüzi nikâblu yahşi yigit-dür, beg oğlı beg (13) imiş, dediler. Bâm Çiçek eydür: Hey hey dâyeler! [Babam]613 mapa Ben seni 606 Eksik bir alıntı ve yanlış bir tespit için bk. Drs.40b.3-4 notu. 607 Deyim için bk. Drs.40b.4-5 notu. 608 eyle olsa cümle başı edatının anlamı için bk. Drs.30b.4, 40b.7 notu. 609 jj? — » jjf Vat.70b.7 ve bağlama göre okundu. 610 Okuma şekilleri, anlam ve teklif için bk. Drs.40b.8 notu. 61 1 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.40b.10 notu. 612 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.40b. 10 notu. 613 Tamir Vat.70b.9 ve bağlama göre yapüdı.

Drs.41a, ME78, OŞG35.21 (1) yüzi nikâblu Beyrege vermişem, dendi. Olmaya kim bu ola! (2) Mere çağımı), haberleşeyim, dedi. Çağırdılar, Beyrek geldi. (3) Bam Çiçek yaşmaklandı, haber şordı. Eydür: Yiğit, (4) gelişür) kandan? Beyrek eydür: İç Oğuzdan, İç Oğuzda (5) kimüg nesi-sin? dedi. Bay Bore Beg oğlı Bamsı (6) Beyrek dedükleri menem, dedi. Kız eydür: Ya ne maslahata (7) geldüg, yiğit? dedi. Beyrek eydür: Pay Bicân614 Begüg (8) bir kızı vanmış, am görmege geldüm, dedi. Kız eydür: (9) Ol öyle âdem degüldür kim sağa görine, dedi. Amma men (10) Banı Çiçegüi) dadısıyam; gel imdi senügile ava çıkalum, (11) eğer senürj aturj menüm atumı geçerise onur) atım dahi (12) geçersin. Hem senügile oh atalum; meni geçeri set] am dahi (13) geçersin ve hem senügile güreşelüm; meni başansag am dahi 6 14 Ye’nm. noktalan yazılmamıştır.

Drs.41b, ME79, OŞG36.5 (1) başarsın, dedi. Beyrek eydür: Hoş, imdi atlanug, (2) İkisi atlandılar, meydâna çıkdılar, at depdiler; Beyrek (3) atı, kızui) atmı geçdi. Oh atdılar; Beyrek, kızuıj (4) okm yardı. Kız eydür: Mere yiğit, menüm atumı kimse (5) geçdiigi yok, ohumı kimse yarduğı yok. îmdi gel, (6) senür) ile güreş tutalım, dedi. Hemân Beyrek atdan endi. (7) Karvaşdılar, iki pehlevân olup bir birine şarmaşdılar. (8) Beyrek götürür kızı yere urmak ister, kız götürür (9) Beyregi yere urmak ister. Beyrek bupaldı, eydür: Bu kıza (10) basılacak olunsam kalın Oğuz içinde başuma (11) kahınç, yüzüme615 tohınç ederler,616 dedi. Gayrete geldi, (12) kavradı kızug bağdamasm aldı,617 emceginden tutdı (1 3) kız koçındı. Bu kez Beyrek kızur) ince beline girdi, 615 Drs. 89b .5 ve bağlama göre okundu. 616 başa kakınç yüze tohınç et-/ ol- deyimi için bk. Drs.41b.ll notu. 617 Fiilin anlamı için bk. Drs.41b.12 notu.

Drs.42a, ME80, OŞG36.17 (1) bağdadı, arhası üzerine yere urdı. Kız eydür: Yiğit, (2) Pay Bıcânııi)618 kızı Bamı Çiçek menem, dedi. Beyrek üç (3) öpdi, bir dişledi. Düğün619 kutlu olsun hân kızı! (4) deyü barınağından altun yüzügi çıkardı, kızur) barmağma (5) geçürdi. Ortamuzda620 bu nişan olsun hân kızı! dedi. (6) Kız eydür: Çün böyle oldı, hemân imdi ilerü turmak621 (7) gerek beg oğlı! dedi. Beyrek dahi: Nola hânum, baş üzerine! (8) dedi. Beyrek kızdan aynlup evlerine geldi ağ şakallu. (9) babası karşu geldi, eydür: Oğul, dan dansuh bu gün (10) Oğuzda ne gördür)? Eydür: Ne göreyim? Oğlı olan eve(11) -rmiş622 kızı olan göçürmiş, Babası eydür: Oğul, ya seni (12) evermah mı gerek? Beli pes ağ şakallu cazız baba, evermah (13) gerek, dedi. Babası eydür: Oğuzda kimüp kızın alı vereyin? 618 öe’nin noktası yazılmamıştır. 6 1 9 Anlam için bk. Drs.42a. 5 notu. 620 Anlam için bk. Drs.42a.5 notu. 62 1 Deyimin anlamı için bk. Drs.42a.6 notu. 622 I -» Vat 70a. 12 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 169 Drs.42b, ME81, OŞG36.32 (1) dedi. Beyrek eydür: Baba, maça bir kız alı ver kim men yenimden turmadm (2) ol turmah623 gerek, men kazakuç624 atuma binmedin ol binmah gerek, men karımuma (3) varmadın ol maça baş getünnek gerek. Bunuç gibi kız alı (4) ver baba maça, dedi. Babası Bay Bore Hân eydür: Oğul, sen (5) kız dilemezsin, gendüçe hâmpâ istermişsin. Oğul, meğer sen (6) istedügüç kız Pay Bicân625 Beg kızı Bam Çiçek ola?626 dedi. (7) Beyrek eydür: Beli pes, evet, ağ şakallu caziz baba, menüm dahi (8) istedügüm oldur, dedi. Babası eydür: Ay oğul, Banı627 Çiçegüç (9) bir deli kardaşı vardur; adma Delü Karçar derler, kız dileyeni (10) öldürür. Beyrek eydür: Ya pes nedelüm? Bay Böre Beg628 eydür: (11) Oğul, kaim Oğuz beglerini odamuza ohıyalum; nece maslahat (12) görürlerise aça göre iş edelüm,629 dedi. Kaim Oğuz beglerini (13) hep ohıdılar, odalarına getürdiler, ağu konuklık eylediler.630 623 çf jjl* -» çyjj. U Vat.71b.2 ve bağlama göre okundu. 624 ji Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b. 10 notu. 625 Ye'rdn noktalan yazılmamıştır. 626 Vurgu ile soru cümlesi için bk. Drs.42b.5 notu. 627 Vat.71b.4; Drs.40a.10, 40a. 11, 40b.l0, 40b.l3 vd. örneklere göre okundu. 628 dü -> aJ-; Drs.35b.12, 35b. 12, 35b. 13, 36a.5, 36b. 4, 36b.5 vd. örneklere göre okundu. 629 iş et- deyimi için bk. Drs.42b.12 notu. 630 ağır konuklık eyle- deyiminin anlamı için bk. Drs.42b. 13 notu.

Drs.43a, ME82, OŞG37.12 (1) Kalın Oğuz begleri eyitdiler: Bu kızı istemeğe kim vara (2) bilür? Maslahat gördiler ki Dede Korkut varsun, (3) dediler. Dede Korkut ey dür: Yârenler, çünki meni gönderürsiz, (4) bilürsiz kim Delü Karçar kız kardaşını dileyeni öldürür, (5) bari Bayındır Hânup tavlasmdan iki şehbâz yüğrük (6) at getürür): Bir631 keçi başlu632 keher633 aygın, bir toklı başlu (7) ton ayğm. Nâgâh kaçma kovma olunsa birisini (8) binem, birisini yedem, dedi. Dede Korkudur) sözi makbul (9) geldi. Vardılar, Bayındır Hânuıj tavlasmdan ol iki (10) atı getürdiler. Dede Korkut birin bindi, birin yetdi. (11) Yârenler, sizi Hakka ışmarladum, dedi, getdi. Meğer sultânum, (12) Delü Karçar dahi ağ ban evini, ağ otağım kara yerüg (13) üzerine kürdimmiş idi, yoldaşlar ile pota634 atup 631 y> -> j-i Vat.7 lb. 12 ve bağlama göre okundu. 632 -» Vat.71b.12 ve bağlama göre okundu. 633 -> Teklif için bk. DKON: 163-164, KBO: 206. 634 *j j_> — > Drs.24a.9, Vat.72a.2, 86a.l2’ye göre okundu.

Drs.43b, ME83, OŞG37.24 (1) oturandı. Dedem Korkut öteden beri geldi, baş (2) endürdi, bağır başdı, ağız dilden görklü selâm verdi. (3) Delü Karçar ağzm köpüklendürdi. Dede Korkudur) yüzine (4) bakdı, eydür: Aleyke’s-selâm, ay camel[i]635 azmış, ficli dönmiş, (5) Kadir Allah ağ alrnna636 kada yazmış ! Ayaklılar buraya geldügi (6) yok, ağızlı-lar bu şuyumdan içdügi yok. Sapa noldı? cAmelüp mi (7) azdı, fi c lüp mi döndi,637 ecelüp mi geldi? Bu aralarda (8) neylersin? dedi. Dede Korkut eydür: Karşu yatan kara tağupı (9) aşmağa gelmişem, akın-dılı görklü şuyupı geçmege gelmişem. (10) Gep etegüpe tar koltuğupa kısılmağa gelmişem. Taprmup buyuruğıyıla (11) Pegamberüp638 kavlıyıla aydan an, günden görkli kız kardaşup (12) Bam Çiçeği Bamsı Beyrege dilemeğe gelmişem, dedi. Dede Korkut (13) böyle degec Delü Karçar eydür: Mere, ne dedügüm yetürüp, kara 635 J^p -> fj. -p Tamir Vat.72a.3 ve bağlama göre yapıldı. 636 «-uJi — » Vat.72a.3 ve bağlama göre okundu. 637 Okuma şekilleri ve düzeltme için bk. Drs.43b.7 notu. 638 Ks’nin noktalan yazılmamıştır; aynca bk. Drs.5a.3 notu.

Drs.44a, ME84, OŞG38.4 (1) aygın yarağıla getürüp, dedi. Kara aygın yarağıla getürdiler, (2) Deli Karçan bindürdiler. Dede Korkud kösteği üzdi, (3) tutmadı, kaçdı. Delü Karçar ardına düşdi. Toklı (4) başlu ton aygır yonldı Dede Korkud keçi başlu (5) keher639 aygıra sıçradı bindi. Dedeyi kova kova, Deli Karçar (6) on beleg yer aştırdı. Dede Korkudıuj ardından Deli (7) Karçar erdi. Dedenüg ensi entdi,540 Tapnya şığındı, (8) ism-i aczam okıdı. Deli Karçar kılıcın eline aldı, (9) yokansından öyke ile hamle kıldı. Deli beg diledi ki (10) Dedeyi depere çala. Dede Korkut eyitdi: Çalansag (11) elürj kunsun! dedi. Hak Tecâla-nug emriyile Deli (12) Karçarur) eli yokaruda641 aşılu kaldı. Zira Dede (13) Korkut velayet issi idi, dileği kabul oldı. Delü 639 ^ -> Teklif için bk. DKON: 163-164, KBO: 206. 640 Deyimin tespiti ile ilgili bir atlama için bk. Drs.44a.7 notu. 641 Kelimenin metindeki farklı şekilde yazılışları için bk. Drs.44a.12 notu.

DEDE KORKUT | 177 Drs.44b, ME85, OŞG38.14 (1) Karçar eydür: Meded aman, el-amân! Tagnnug birliğine yokdur gümân. (2) Sen menüm elümi sağaldı gör;642 Tagrınug buyrağıyıla, Pegamberüg643 (3) kavlıyıla kız karındaşı Beyrege644 vereyin, dedi. Üç kerre ağzından (4) ikrar eyledi, günâhına tevbe eyledi. Dede Korkut ducâ eyledi (5) Deli-nüg eli Hak emriyile şapaşağ oldı. Döndi, eydür: (6) Dede, kız kanndaşımug yolma ben ne isterisem verür misin? Dede (7) eydür: Verelüm, d[e]645 di görelüm ne istersin? Delü Karçar eydür: Bir] (8) buğra getüriig kim mâya görmemiş ola. Big dahi ayğır getürüg (9) kim heç kısrağa aşmamış ola. Big[-]dahı koyun görmemiş koç (10) getürüg, bıg[-]de kuyruksuz kulaksuz köpek getürüg, big dahi [semüz]646 (11) büre647 getürüg mağa, dedi. Eğer bu dedügüm nesneleri getürürisegüz, (12) hoş, verdüm. Amma getürmeyecek olunsag, bu katla öldünnedüm, (13) ol vaktin öldürürin, dedi. Dede döndi, Bay Böre 642 jjT -» Vat.72b.2 ve bağlama göre okundu. 643 Te’nin noktalan yazılmamıştır. Aynca, bk. Drs.5a.3 notu. 644 jtr> Vat.72b.3 ve bağlama göre okundu. 645 Lf» —> işi Okuma şekilleri ve tamir teklifi için bk. Drs.44b.7 notu. 646 Tamir ve okuma teklifi için bk. Drs.44b. 10, 1 1 notu. 647 # ji — > o jj.. Tamir ve okuma teklifi, için bk. Drs.44b. 1 0, 1 1 notu.

DEDE KORKUT | 179 Drs.45a, ME86, OŞG38.30 (1) [Begüg]648 evlerine geldi. Bay Bore Beg eydür: Dede oğlan mısın kız mı(2) -sın?649 Dede: Oğlanam, dedi. Ya pes nece kurtıldug, Deli Karçarug650 (3) elinden? dedi. Dede eydür: Allâhug ‘inayeti, erenlerüg himmeti (4) oldı kızı aldum, dedi. Beyrege ve anasına ve kız kardaşlanna (5) muştucı geldi, sevindiler, şâd oldılar. Bay Böre Beg651 (6) eydür: Delü ne kadar mâl istedi? Dede eydür: Yanmasun (7) yarçımasun Delü Karçar, eyle mâl istedi ki heç bitmesün,652 (8) dedi. Bay Böre Beg653 eydür: Hele ne diledi? Dede eydür: (9) Big aygır dileyüpdür kim kısrağa aşmamış ola. Big dahi (10) buğra diledi kim mâya görmemiş ola. Bigde koc dileyüpdür, (11) koyuna girmemiş ola. Bigde kuyruksuz kulaksuz köpek diledi. (12) Big dahi hıraca654 karaca [olmaya]655 hüreler diledi. Bu nesneleri (13) getiirecek olunsaguz kız kanndaşumı verürem, getünneyecek656 648 Tamir için bk. Drs.45a.l notu. 649 Deyimin anlamı için bk. Drs.45a. 1 notu. 650 ii jU- jji — > ii jU- ji Vat. 72b. 1 1 ve bağlama göre okundu. 651 dİJ ^ Vat.72b.13; Drs.35b.12, 35b.l2, 35b.l3, 36a.5, 36b.4 vd.’ne göre okundu. 652 Fiilîn anlamı için bk. Drs.45a.7 notu. 653 dk: — > db Vat.73a.l; Drs.35b.12, 35b.l2, 35b. 13, 36a.5, 36b.4 vd.’ne göre okundu. 654 Teklif için bk. Drs.45a. 12 notu. 655 Tamir ve teklif için bk. Drs.45 a. 1 2 notu. 656 — » dJ^_* Vat.73a.4 ve bağlama göre okundu.

Drs.45b, MEB7, OŞG39.13 (1) olunsag gözüme görinmeyesin, yohsa seni öldürürem, dedi, (2) Bay657 Böre Beg eydür: Dede, men üçini bulunsam658 ikisini (3) sen bulur mısın? dedi. Dede Korkud: Beli hânum, bulayım, (4) dedi. Bay Böre Beg eyitdi: İmdi Dede, köpegile püreyi (5) sen bul, dedi. Dahi gendüsi tavla tavla atlarına vardı, big (6) aygır seçdi. Develerine vardı, big buğra ner659 seçdi. Koyunlanna (7) vardı, bir) koç seçdi. Dede Korkud dahi big kuyruksuz (8) kulaksuz köpegile big dahi büre buldı. Alup bunlan Delü (9) Kaıçara getdi. Eşitdi karşu geldi, Göreyim dedügümi getürdiler mi? (10) dedi. Ayğırlan göricek beğendi, develeri gördüginde beğendi, (11) koçlan beğendi, köpekleri göricek kaş kaş güldi, eydür: (12) Dede, ya kam menüm bürelerüm? Dede Korkud: Hay oğul Karçar, (13) ademe üş[er],660 bögelek gibi bugaldur;661 ol bir yavuz cânvardur. 657 1ŞI4 — > tş^-i Vat.73a,5; Drs.35b.3, 8, 12, 13, 36a.5, 36b.5, 36b.8 ve bağlama göre okundu. 658 A-JJJ^->^J_rJ>jVat.73a.5 ve bağlama göre okundu. 659 Okuma şekilleri, anlam ve teklif için bk. Drs.45b.6 notu: 660 Jiji -» j-iji Tamir için bk. Drs.45b. 13 notu. 661 y. — > jj-OT Okrnna gerekçesi için bk. Drs.45b.13 notu.

DEDE KORKUT Drs.46a, ME88, OŞG39.29 (1) Hep bir yerde derüpdürürem. Gel gedelüm semüzin al, aruğrn (2) ko, dedi. Aldı Deli Karçan, ol662 püreli yere götürdi. (3) Deli Karçan yalıncak eyledi, ağıla koydı. Püreler (4) Deli Karçara üşdiler. Gördi beceribilmez, eydür: Meded (5) Dede! Kerem eyle, Allah cışkma kapuyı aç, çıkayın, dedi. (6) Dede Koıkud: Oğul Karçar, ne kargaşa edersin? Götür663 a!664 (7) Bu ışmarladuğug nesnedür, noldup böyle bupaldup? Semüzin (8) al, anığın ko, dedi. Delü Karçar eydür: Hay Dede (9) sultân, Taqn bunug semüzin de alsun, aruğm da (10) alsun. Hemân beni kapudan taşan eyle,665 meded! dedi. (11) Dede kapuyı açdı, Delü Karçar çıkdı. Dede gördi[-Jkim (12) Delünür) cânma geçmiş,666 başı kayusı667 olınış, gevdesi püre(13) -den görinmez, yüzi gözi belürmez. Dedenüıj ayağına düşdi,668 662 -j-i -> J j' Düzeltme teklifi için bk. Drs.46a.2 notu. 663 Fiilin anlamı için bk. Drs.46a.6 notu. 664 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.46a.6 notu. 665 (kapudan) taşan eyle- deyiminin anlamı için bk. Drs.46a.10 notu. 666 Deyimin anlamı için bk. Drs.46a. 12 notu. 667 — ■ > gr-^4 Bağlama göre okundu. 668 ayağına düş- deyiminin anlamı için bk. Drs.46a. 1 3 notu. 183

DEDE KORKUT | 185 Drs.46b, ME89, OŞG40.13 (1) Allah ‘ışkına beni kurtar! dedi. Dede Korkut: Var oğul, (2) gendürıi şuya ur, dedi. Delü Karçar segirderek vardı, (3) şuya düşdi. Biiredür;669 şuya akdi, getdi. Geldi, geyesi(4) -sin [geydi, evine]670 getdi, ağır düğün yarağın gördi. Oğuz zemânında bir yiğit (5) ki evlense oh atandı, ohı [ne]671 yerde düşse anda gerdek (6) dikeridi. Beyrek Hân dahi ohın atdı, dibine gerdeğin (7) dikdi. Adaklusından ergenlik bir kırmızı kaftan geldi, (8) Beyrek geydi672 yoldaşlanna bu iş hoş gelmedi, saht673 (9) oldılar. Beyrek eydür: Neye saht olduğuz? dedi. Eyitdiler: ( 1 0) N ece saht olmayalum; sen kızıl kaftan geyersin, biz674 ağ kaftan (11) geyerüz, dediler. Beyrek eydür: Bu kadar nesneden ötüri neye (12) saht olursız? Bugün ben geydüm, yann nâyibüm675 geysün. Kırk (13) güne değin sıra var, di göyüğüz, andan şogra bir dervişe 669 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.46b.3 notu. 670 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.46b.4 notu. 671 Tamir Drs.4b.6, llb.5, 91b.3, 99b.2, 99b.3, 117b.6, 136a.l0 ve bağlama göre yapıldı. 672 ıj. Vat 73b. 10 ve bağlama göre okundu. 673 Vat.73b.ll; Drs.38a.13, 46b.9, 46b. 10, 46b. 12 vd. örneklere göre okundu. 674 -j-ı y. Vat.73b. 12 ve bağlama göre okundu. 675 Vat.73b. 1 3 ve bağlama göre okundu.

Drs.47a, ME90, OŞG40.29 (1) verelüm, dedi. Kırk yigid ilen yeyüp içüp otururlandı. (2) Yanmasun yarçımasun kâfırüp câsüsı bunlan câsüsladı. (3) Varup Bayburd hişân begine haber verdi, eydür: Ne oturursız (4) sultânum, Pay Bicân676 Beg ol sapa vereceği kızı677 Beyrege (5) verdi, bu gece gerdege giriir, dedi. Yanmasun yarçımasun (6) ol meTün yedi yüz kâfırile yılğadı.678 Beyrek ap alaca (7) gerdegi içinde yeyüp içüp bi-haber oturundı. Dün (8) uyhusmda kâfir otağa kuyuldı. Nâyi[b]i679 kılıcın sıyırdı, (9) eline aldı: Menüm başum Beyregüp başına kurbân olsun, (10) dedi. Nâyib pârelendi, şehld oldı. Derin olsa (11) baturur,680 kalabalık korhudur; at işler, er öginür;681 yayan (12) erin umudı682 olmaz. Otuz tokuz yigidilen Beyrek tutsak (13) getdi. Tap ötdi,683 gün toğdı. Beyregüp atası 676 o -» ûU-j Vat.74a.2, Drs.40b.6 ve bağlama göre okundu. 677 Bu boyda kurgu ile ilgili yorumlar için bk. Drs.47a.4 notu. 678 Anlam teklifi için bk. Drs.76b.5 notu. 679 -» Tamir Vat.74a.5 ve bağlama göre yapıldı. 680 JLj — > jjyU Drs.68b.13 ve bağlama göre okundu. 681 Deyim içinbk. Drs. 121 a.5-6 notu. 682

Drs.47b, ME91,OŞG41.8 (1) anası bakdı gördi[-]kim gerdek görinmez olmış. Ah etdiler, (2) ‘akıllan başlarından getdi. Gördiler kim uçarda kuzgun (3) kalmış, tazı tolışmış yurtda684 kalmış, gerdek pârelenmiş, (4) nâyib şehid olmış. Beyregüi] babası kaba şank685 götürüp (5) yere çaldı, tartdı yakasın yırtdı. Oğul oğul! deyüben (6) bögiirdi, zarılık kıldı. Ağ bilrçeklü anası biildür büldür (7) ağladı, gözinüp yaşın dökdi, acı686 tırnak ağ yüzine (8) aldı çaldı, al yapağın tartdı [yırtdı],687 karğu gibi kara saçını (9) yoldı, ağlayubanı688 şıklayubam evine geldi. Bay Böre (10) Begüp dünlügi altım ban evine [şiven]689 girdi. Kızı gelini kaş (1 1) kaş gülmez oldı, kızıl kına ağ eline yakmaz oldı; yedi (12) kız kardaşı ağ çıkardılar kara tonlar geydiler. Vay begüm (13) kartaş! Muradına makşüdma ermeyen690 yalıpuz kaıdaş! deyüp 684 fi Okuma şekilleri ve teklif içm bk. Drs.24a.4 notu. 685 Vat.74a.8; Drs.50b.3, 50b.9 ve bağlama göre okundu. 686 Anlam için bk. Drs.47b.7 notu. 687 Tamir için bk. Drs.47b.8 notu. 688 i Drs.25b.12, 13 lb.9 ve bağlama göre okundu. 689 Tamir teklifi için bk. Drs.47b. 10 notu. 690 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.47b. 13 notu.

Drs.48a, ME92, OŞG41.20 (1) ağlaşdılar, bögrüşdiler. Beyregiir) yavuklısına haber oldı. Banı (2) Çiçek karalar geydi, ağ kaftanını çıkardı, güz alması gibi al (3) yagağ[m]ı691 tartdı yırtdı: Vay al duvağum692 iyesi! Vay al[n]um693 (4) başum umudı!694 Vay şah yigidüm! Vay şehbâz yigidüm! Toyınca (5) yiizine bakmaduğum hânum yiğit! Kanda getdüıj beni yalnjuz koyup cânum (6) yiğit? Göz açuban gördüğüm, gögül ile sevdügüm, bir yaşdukda baş (7) ko[y]duğum,695 yolında öldüğüm, kurbân olduğum. Vay Kazan Begüg inağı, (8) vay kalın Oğuzurj imrencesi Beyrek! deyüp zan zan (9) ağladı. Bum eşidüp Kıyan Selcük oğlı Delü Dündar696 (10) ağ çıkardı kara geydi. Beyregüıj yâr u yoldaşlan ağı (11) çıkarup karalar geydiler. Kaim Oğuz begleri Beyrek içün cazim (12) yas tutdılar, umud tizdiler. Bıınug üzerine on altı yıl (13) geçdi Beyregüg ölüsin dirisin bilmediler. Bir gün kızuıj 69 1 Tamir Vat.74b. 1 ve bağlama göre yapıldı. 692 .*31 Vat.74b. 1 , Drs.49a.6 ve bağlama göre okundu. 693 [*— 'jl -» Vat.74b.l, Drs.49a.6 ve bağlama göre okundu. 694 ıjjy\ -> iş* Vat. 74b. 1; Drs.19b.12, 32b.5, 49a.6, 57a.3 ve bağlama göre okundu. 695 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.48a.7 notu. 696 j' J-o — >• jl jjj Vat.74b.3; Drs.32a.4; Drs.50a.2, 78a.7, 78a. 11 ve bağlama göre okundu.

Drs.48b, ME93, OŞG41.38 (1) kardaşı Deli Karçar Baymdır Hânurj divânına geldi, dizin (2) çökdi, ey dür: Devletlü hânur) cömri uzun olsun! (3) Beyrek diri olsa on altı yıldan berü gelüridi. Bir yiğit (4) olsa dirisi haberin getürse çarğap [çuka]697 altun akça (5) verüridüm, ölüsi haberin getürene kız kardaşum verüridüm, dedi. (6) Böyle degec yaıımasun yarçımasun Yalancı oğlı Yartacuk698 (7) eydür: Sultânum, ben varayın ölüsi dirisi haberin getüreyin, (8) dedi. Meğer Beyrek bupa bir gömlek bağışlamış idi, geymez idi, (9) şaklandı. Vardı görjlegi kana kuna baturdı,699 Bayındır (10) Hânup öpine getürüp bırakdı. Bayındır Hân eydür: Mere, bu ne (11) gömlekdür? Beyregi Kara Dervendde700 öldürmişler. Uşda nişâm (12) sultânum, dedi. Gömleği göricek begler ürjür üpür ağlaşdılar, (13) zanlıklar[a]701 girdiler. Baymdır Hân eydür: Mere, neye ağlarsız?702 Biz bunı 697 Tamir teklifi için bk. Drs.48b.4 notu. 698 Özel adm yapısı ile ilgili açıklama için bk. Drs.48b.6, 50a. 11 notu. 699 Fiilin anlamı için bk. Drs.48b.9 notu. 700 coo-Ujjj — » jjj Vat.74b. 12; Drs.37a.10, 37b.8 ve bağlama göre okundu. 70 1 _gi! j I j -> * jlzl j l j Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs .48b. 1 3 notu. 702 ^r- — > y Vat.75a.l ve bağlama göre okundu.

Drs.49a, ME94, OŞG42.17 (1) tammazuz. Adaklusına aparup, görsün. 01 yahşi bilür, zırâ (2) ol diküpdür, yine ol tanır, dedi. Vardılar gömlegi Banı703 (3) Çiçeğe eletdiler.704 Gördi tanıdı. Oldur dedi. Tartdı yaka(4) -sın yırtdı, acı tırnak ağ yüzine aldı çaldı, güz alması (5) gibi al yalağın [tartdı]705 yırtdı: Vay göz açup gördüğüm, göpül verüp (6) sevdügüm! Vay al duvağum iyesi! Vay alnum başum umudı (7) Hân Beyrek! deyü ağladı. Babasma anasına haber oldı. Ap (8) alaca ordusma şiven girdi. Ağ çıkardılar, kara geydiler. Kalın (9) Oğuz begleri Beyrekden umud üzdiler. Yalancı [oğlı]706 Yaltacuk kiçi (10) dügünin eyledi, ul[u]707 dügünine vacde kodı. Beyregüp babası (11) Bay Böre Beg dahi bâzirgânlan kığırdı, yanma getürdi, (12) eydür: Mere bâzirgânlar, varup, ildim [iklim]708 arap, Beyregüp ölüsi [dirisi]709 (13) haberin getüreydüpüz ola mı; der. Bâzirgânlar yarak gördiler, gece 703 Vat.75a.2; Drs.40a.10, 40a. 11, 40b. 10, 40b. 13 vd. örneklere göre okundu. 704 -» Ç-uLjİ Vat.75a.3 ve bağlama göre okundu. 705 Tamir için bk. Drs.49a.5 notu. 706 Tamir Vat.75a.7; Drs.50b.8, 51a.4, 52a. 11, 52b. 11, 56a.5, 61b.5’e göre yapıldı. 707 Jji — > _Jj' Tamir Vat.75a.7, Drs.50a. 11 ve bağlama göre yapıldı. 708 Tamir Vat.75a.7-8 ve bağlama göre yapıldı. 709 Tamir Vat.75a.7-8 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.49b, ME95, OŞG42.34 (1) gündüz demeyüp yöridiler, nâgâh Paraşarug Bayburd hisarına (2) geldiler. Meğer ol gün kafirlenir) ağır günleriydi, her biri yemekde (3) içmekde idi. Beyregi dahi getürüp kopuz çaldururlandı. Beyrek (4) yüce çartakdan bakdı bâzirgânlan gördi. Bunlan gördüginde710 (5) haberleşdi, götelüm hânum ne haberleşdi, eydür: Alaq alçak, (6) hava711 yerden gelen arğış! Beg babamui] kadın anamui) savğatı (7) arğış! Ayağı uzun şehbâz ata binen arğış! Ünüm [a]r)la,712 (8) sözüm digle, arğış! Kaim Oğuz içinde Ulaş oğlı Şalur (9) Kazam şorar713 olsam şağ mı arğış? Kıyan Selcük oğlı (10) Delü Tundar[ı]714 şorar olsam şağ mı715 arğış?716 [Kara Göne oğlı Budağı şorar olsam şağ mı arğış?]717 Ağ şakallu babamı, (1 1) ağ bürçeklü anamı şorar olsam şağ mı arğış? Göz açuban (12) gördüğüm, görjülile sevdügüm Pay Bîcân718 kızı Bam Çiçek evde mi (13) arğış, yohsa gürda mı arğış?719 [Gel bunlan]720 değil mağa, kara başum 710 jA Bağlama göre okundu. 7 1 1 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.49b . 6 notu. 712 ■ds' -> ■dS'l Vat.75a.13 ve bağlama göre okundu. 713 jiyp ->• Vat.75a.13 ve bağlama göre okundu. 714 jt-Uj-b — > ^ Tamir Vat.75b.l; Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll ve bağlama göre yapıldı. 715 -» Vat.75b.l ve bağlama göre okundu. 716 AA)' — > j' Vat.75b.l ve bağlama göre okundu. 717 Tamir için bk. Drs.49b.10, 50a.2 notu. 718 ye’ nin noktalan yazılmamıştır. 719 -> j' Vat.75b.4, 5 ve bağlama göre okundu. 720 Tamir Vat.75b.5’e göre yapıldı, aynca bk. DKON: 172.

Drs.50a, ME96, OŞG43.22 (1) kurbân olsun arğış sapa! dedi. Bâzirgânlar eydür: Şağ (2) mısın esen misin hânuın721 Bamsı? [Kaim Oğuz içinde Ulaş oğlı Şalur Kazanı sorar olsap şağdur Bamsı.J722 Kıyan Seldik oğlı Deli Tundan (3) şoransap şağ-dur Bamsı. Kara Göne oğlı Budağı sorar (4) olsap şağ-dur Bamsı. Ol723 begler ağ çıkardı kara geydi (5) senüpçün Bamsı. Ağ şakallu atağı,724 ağ bürçeklü anapı sorar (6) olsap şağ-dur Bamsı. Ağ çıkarup kara geydiler senüpçün Bamsı. (7) Yedi kız kardaşup yedi yol ayırdmda ağlar gördüm Bamsı, (8) güz alması gibi al yapakların yırtar gördüm725 Bamsı, Vardı (9) gelmez kardaş! deyü zanlık eder gördüm Bamsı. Göz açuban726 (10) gördügüp, göpül verüp sevdügüp Pay Bicân727 kızı Banı (11) Çiçek kiçi dügünin eyledi, ulu dügünine va'de kodı, Yalancı ( 1 2) oğlı Yartacuğa728 varur gördüm. Hân Beyrek, Paraşarup (13) Bayburd hişârmdan uça görgil! Ap729 alaca gerdegüpe 721 — » p_iL>- Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.50a.2 notıı. 722 Tamir için bk. Drs.49b.10, 50a.2 notu. 723 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.50a.4 notu. 724 yP-Lî i — > yJUl Vat.75b. 9 ve bağlama göre okundu. 725 { Vat.75b. 1 1 ve bağlama göre okundu. 726 Vat.75b. 1 2 ve bağlama göre okundu. 727 Te’nin noktalan yazılmamıştır. 728 Özel adın yapısı ile ilgili açıklama için bk. Drs.48b.6, 50a. 1 1 notu. 729 ol v' Açıklama ve teklif için bk. Drs.l24a.9 notu.

DEDE KORKUT | 201 Drs.5öb, ME97, OŞG44.14 (I) gelegörgil! Gelmez olsag Bay Bicân730 kızı Banı Çiçeği (2) aldurdug, bellü bilgil! dedi. Beyrek kalkdı, ağlayu ağlayu (3) kırk731 yigidüg yanma geldi, kaba şank götürdi yere çaldı, (4) eydür: Hey menüm kırk732 yoldaşum, bilür misiz neler oldı? Yalancı (5) oğlı Yaltacuk menüm ölüm haberin eletmiş. Dünlügi altun (6) ban evine babamug şiven girmiş, kaza begzer kızı gelini (7) ağ çıkarmış kara geymiş. Göz açuban gördüğüm, gögül verüp (8) sevdügüm Bam Çiçek Yalancı oğlı Yaltacuğa varur olmış, (9) Böyle degeç kırk733 yiğidi kaba sarıkların götürdiler yere çaldılar, (10) bögürü bögiirü ağlaşdılar, zânlık kıldılar. Meğer kâfir beginürj (II) bir bikr kızı vandı. Her gün Beyregi görmege gelüridi. Ol (12) gün gerü görmege geldi. Bakdı gördi Beyrek saht734 olmış, (13) kız eydür: Neçün saht-sın735 hânum yiğit? Geldügümce736 seni şen 730 fe’nin noktalan yazılmamıştır. 73 1 Sayı ile ilgili olarak bk. Drs.50b.3, 4, 9 notu. 732 Sayı ile ilgili olarak bk. Drs.50b.3, 4, 9 notu. 733 Sayı ile ilgili olarak bk. Drs.50b:3, 4, 9 notu. 734 -» Vat.76a.8; Drs.38a.13, 46b.9, 46b.l0, 46b. 12, 51a.2 vd.’ne göre okundu. 735 Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.50b. 13 notu. 736 -dük+iyelik+ce birleşik zarf-fül ekinin örnekleri için bk. Drs.SOb 1 3 notu.

DEDE KORKUT | 203 Drs.51a, ME98, OŞG44.28 (1) görürdüm, güleridüıj oynandın], Şimdi noldug? dedi. Beyrek (2) eydür: Nece saht olmayayım? On altı yıldur kim babagınj tutsakıyam; (3) ataya anaya, kavma737 kardaşa hasretem ve hem bir kara gözlü738 yavuklum (4) vandı. Yalancı oğlı Yaltacuk derler bir gişi vandı. (5) Varmış, yalan söylemiş, beni Öldi demiş; aga varui' olmış, (6) dedi. Böyle degeç kız Beyregi câşıklamışıdı, eydür: Eğer seni (7) hisardan aşağa urğamla şalmduracak olunsam, babaca (8) anarja şağhğıla varacak olunsa^ beni bunda gelüp helallığa (9) alur mısın?739 dedi. Beyrek and içdi: Kılıcuma toğranaym, ohuma (10) sancılayın, yer gibi kertileyin, toprak gibi şavnlaym; şağhğıla (11) varacak olunsam Oğuza, gelüp seni helallığa almazısam, (12) dedi. Kaz dahi urgan getürüp Beyregi hisardan aşağa (13) şalındurdı. Beyrek aşağa bakdı, gendüzin yer yüzinde 737 Drs.3a.8, 24a.5, 77b.9, 120a.9, 121b.4, 121b.5, 121b.l3, 121b.l3’e göre okundu. 738 Buradaki kara gözlü ile ilgili yorum için bk. Drs.5 1 a.3 notu. 739 helallığa al- deyimi ve benzer yapılar için bk. Drs.5 la.8-9 notu.

DEDE KORKUT | 205 Drs.51b, ME99, OŞG45.4 ( 1 ) gördi740 Allaha şükr eyledi. Yola düşdi, gederek kâfırüg (2) ılkısma geldi Bir at bulunsam tutayım bineyim, dedi. Bakdı (3) gördi741 gendünüg degiz kulum boz aygır bunda otlanup turur. (4) Boz aygır dahi Beyregi görüp tamdı iki ayağınug üzerine (5) turdı, kişnedi. Beyrek dahi bum ögmiş. Gördüm hânum (6) nece ögmiş, eydür: Açuk açuk meydâna begzer senüg alıncuğug, (7) iki şeb-çerâğa begzer senüg gözcügezüg, ibrişime begzer742 senüg (8) yelicügüg, iki koşa kartaşa begzer senüg kulacuğug, eri (9) murâdma yetürür senüg arhacuğug. At demezem sağa, kartaş derem, (10) kartaşumdan yeg;743 başuma iş geldi yoldaş derem, yoldaşumdan (11) yeg, dedi. At başım yokaru tutdı, bir kulağın kaldurdı, (12) Beyrege744 karşu geldi. Beyrek at gögsin kucakladı, iki gözin (13) öpdi, sıçradı bindi; hişârug kapusma geldi, otuz tokuz 740 Fiilin anlamı için bk. Drs.5 1b. 1 , 87b.9 notu. 741 çpj A -> Vat.76b.3 ve bağlama göre okundu. 742 — > jjC; Vat. 76b. 6 ve bağlama göre okundu. 743 oSL -» dL Vat.76b.7 ve bağlama göre okundu. 744 —> ^ jiri Vat.76b.8 ve bağlama göre okundu.

Drs.52a, ME1Û0, OŞG45.23 (1) yoldaşın ısmarladı. Görelüm hânum nece ısmarladı, Beyrek ey dür: (2) Mere şasi dinlü kâfir! Menüm ağzuma sögüpdürürdüp,745 döyemedüm. (3) Kara topuz etinden yahni yedürdüp, döyemedüm. Taprı mapa yol (4) verdi,746 geder oldum mere kâfir! Otuz tokuz yigidüm emâneti,747 (5) mere kâfir! Birin eksük [bulsam]748 yerine on öldüreyim, onm eksük (6) bulsam yerine yüzin öldüreyim, mere kâfir! Otuz tokuz yigidüm (7) emâneti, mere kâfir! dedi. Dahi aldı yöriyü verdi. Kırk nefer (8) kâfirler atlandılar, ardına düşdiler, kova getdiler, yetmediler, döndiler. (9) Beyrek Oğuza geldi, bakdı gördi bir ozan geder. Eydür: Mere (10) ozan, nereye gedersin? Ozan eydür: Beg yiğit, düğüne gederem, (11) Beyrek eydür: Düğün kimüp? Yalancı oğlı Yaltacuğup, dedi. (12) Mere, kimüp ne-sin alur? dedi. Ozan eydür: Hân Beyregüp (13) adahlusm alur, dedi. Beyrek eydür: Mere ozan, kopuzup mapa 745 ^ y* -» jjxS y* Vat.76b.10-H ve bağlama göre okundu. 746 yol ver- deyiminin anlamı için bk. Drs.52a.3-4 notu. 747 Kelimenin anlamı ve yapısı için bk. Drs.52a.4 notu. 748 Tamir Vat 76b . 1 2 ve bağlama göre yapıldı.

DEDE KORKUT | 209 Drs.52b, ME101, OŞG46.8 (1) vergil, atumı sağa vereyim, şakla. Gelem, bahâsın getürem, alam, dedi. (2) Ozan eydür: Avazum gedilmedin, ünüm boğıhnadm bir atdur elüme (3) girdi;749 eleteyim,750 şaklayayım, dedi. Ozan kopuzı Beyrege verdi. (4) Beyrek kopuzı aldı, babasınui] ordusma yakın geldi. Bakdı (5) gördi birkaç çobanlar yolug kıyı-sm almışlar, ağlarlar hem751 (6) turmayup taş yığarlar. Beyrek eydür: Mere çobanlar, bir gişi yolda (7) taş bulsa yabana atar. Siz bu yolda bu taşı neçün yığaısız? (8) Çobanlar eydür: Mere sen seni bilürsin, bizüm hâlumuzdan haberüp yok, (9) dediler. Mere, ne hâluguz vardur? Çobanlar eydür: Begümüzür) bir oğlı (10) vandı. On altı yıldur kim ölüsi dirisi haberin kimse bihnez. (11) Yalancı oğlı Yaltacuk derler, ölüsi haberin getürdi, adahlusın (12) aıja verür oldılar. Gelür bundan geçer, uralum752 anı, aıja varmasun, (13) tefine tuşma753 varsun, dediler. Beyrek eydür: Mere,754 yüzüğüz ağ 749 Deyimin anlamı için bk. Drs.52b.2-3 notu. 750 '■ -»■ c—ü l Vat. 77a. 6 ve bağlama göre okundu. 751 -> p-* Vat.77a.8 ve bağlama göre okundu. 752 (J'ojjl — > jvJo jjl Okuma ve anlam için bk. Drs.52b.12, 130a.l3 notu. 753 İkilemenin örnekleri ve tuş kelimesinin anlamı için bk. Drs.52b.13 notu. 754 ey Vat.77a.12 ve bağlama göre okundu.

Drs.53a, ME102, OŞG46.27 (1) olsun, ağanuzug etmeği size helâl olsun!755 dedi. (2) Andan babasının) ordusma geldi. Meğer evleri öginde (3) bir böyük ağaç vandı, dibinde bir yahşi bıgar vandı. (4) Beyrek bakdı gördi kim kiçi kız karındaşı bıkardan şu almağa (5) gelür, Kardaş Beyrek! deyü ağlar bozlar, Toyug dügünüg kara (6) oldı!75û deyü ağlar. Beyrege katı firak geldi, katlammadı, büldür (7) büldür gözinüg yaşı revân oldı. Çağırubanı burada (8) soylar, görelüm hânum ne soylar,757 Beyrek eydür: Mere kız, (9) ne ağlarsm, [Ne]758 bozlarsın Ağa!, deyü? Yandı bağrum, göyindi içüm. (10) Meğer senüg ağag yok olupdur, yüregüge kaynar yağlar (11) kuyulupdur, kara bağrug şarşılupdur. Ağa!, deyü ne ağlarsm, (12) ne bozlarsın? Yandı bağrum, göyindi içüm. Karşu yatan (13) kara tağı sorar olsam yaylak kimüg? Şovuk [şovuk]759 şularmı sorar 755 Birleşik fiilin Türkiye Türkçesindeki kullanılışları için bk. Drs.53a.l notu. 756 Anlam için bk. Drs.53a.5 notu. 757 ne soylar, iki defa yazılmıştır. 758 Tamir Vat.77b.4 ve bağlama göre yapıldı. 759 Tamir için bk. Drs.53a. 13 notu.

Drs.53b, ME103, OŞG47.12 (1) olsam içit kimüç? Tavla tavla şehbâz atlan sorar (2) olsam binit kimür)? Katar katar develerini sorar olsam (3) yüklet kimüi]? Ağayılda ağca koyunfı]760 sorar olsam şölen kimür)? (4) Karalu göklü otağı sorar olsam gölge kimür)? Ağız dilden, (5) kız gişi, haber mağa, kara başum kıırbân olsun bu gün saça! dedi. (6) Kız eydür: Çalma761 ozan, eytme ozan! Karaluca men kızuç (7) nesine gerek ozan! Karşu yatan [karaj762 tağı sorar olsaç ağam (8) Beyregüç yaylasıydı. Ağam Beyrek gedeli yaylarum yok. (9) Şovuk şovuk sulan sorar olsaç ağam beyregüç içidiyidi. (10) Ağam Beyrek gedeli içenim yok. Tavla tavla şehbâz atlan763 (11) sorar olsaç ağam Beyregüç binidiydi. Ağam Beyrek gedeli (12) binenim yok. Katar katâr develeri sorar olsaç ağam (13) Beyregüç yüklediydi. Ağam Beyrek764 gedeli yükleriim765 yok. 760 Tamir soylamaâaki diğer dizeler ve Vat.77b.8’e göre yapıldı. 761 “Lİİş- -> -uiU Vat.77b. 10 ve bağlama göre okundu. 762 Tamir için bk. Drs.53b.7 notu. 763 yr*A_l <4 A5' Vat.77b.13 ve bağlama göre okundu. 764 -» £>j~: Vat 7 8a. 1 ve bağlama göre okundu. 765 f-Lir y_ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.53b.13 notu.

Drs.54a, ME104, OŞG47.37 (1) Ağayılda ağca koyum sorar olsap ağam beyregüp şöleniydi.766 (2) Ağam Beyrek gedeli şölenûm yok. Karalu göklü otağı sorar (3) olsap ağam Beyregüp -dür. Ağam Beyrek gedeli göçerüm yok, (4) Yine kız eydür: Mere ozan, karşu yatan kara tağdan aşup (5) geldügüpde geçdügüpde Beyrek adlu bir yiğide bulışmadup mı? Taşkun (6) taşkun sulan geçüp767 geldügünde geçdügünde Beyrek (7) adlu bir yiğide bulış[ma]dııp mı?768 Ağır ulu769 şehirlerden geldügüpde [geçdügüpdej770 (8) Beyrek adlu bir yiğide bulışmadup mı? Mere ozan, gördüpise (9) değil mağa, kara başum kurbân olsun ozan sapa! dedi. Kız (10) gene eydür: Karşu yatan kara tağum yıkılupdur ozan, senüp (11) haberüp yok. Gölgelice kaba ağacum kesilüpdür ozan, (12) senüp haberüp yok. Dünyelikde bir kardaşum ahnupdur ozan, (13) senüp haberüp yok. Çalma771 ozan, eytme ozan! Karaluca 766 Nun’ un noktası yazılmamıştır. 767 Tamir için bk. Drs.54a.6 notu. 768 y_ — > Ljv5'-u^J y Tamirler ve fiilin anlamı için bk. Drs.54a.7 notu. 769 _A' — >■ jJji Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54a.7 notu. 770 Tamir önceki dizelere ve bağlama göre yapıldı. 771 A U- — > uJu- Vat. 7 8a. 1 0 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 217 Drs.54b, ME105, OŞG48.27 (I) men kızup nesine gerek, ozan! İleyürjde772 düğün var, düğüne (2) varup ötgil! dedi. Beyrek bundan geçdi, ulu kız (3) karındaşları yanına geldi. Bakdı gördi kız kardaşlan (4) karalu göklü773 otururlar. Çağırup Beyrek soylar, görelüm hânum (5) ne soylar, eydür: Ala774 şabâh yerinden turan kızlar! Ağ otağı (6)koyuban kara otağa giren kızlar! Ağ çıkarup kara geyen kızlar! (7) Buğurki775 öğünümüzde776 yoğurtdan ne var? Kara şakaç777 altında küpeç-(8)-den778 ne var? Kendürükde etmekden ne var? Üç gündür yoldan (9) geldüm, toyurur) meni; üç güne varmasun Allah sevindürsün (10) sizi, dedi. Kızlar vardılar yemek getürdiler, Beyregüi) (II) kamın toyurdılar. Beyrek eydür: Ağanuzug başı ve gözi (12) sadakası, köhne kaftanuıjuz var ise geyeyin, düğüne varaym. (13) Düğünde elüme kaftan giriir779 gerü kaftanuguz vereyim, dedi. 772 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54b. 1 notu. 773 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54b.4 notu. 774 üV' — > ^ l Deyimin örnekleri ve teklif için bk. Drs.7b.7 notu. 775 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54b.7 notu. 776 -» Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54b.7 notu. 777 Anlam teklifi için bk. Drs.54b.7 notu. 778 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.54b.7 notu. 779 jjjj j — > jjjŞ Teklif için bk. Drs.54b. 13 notu.

Drs.55a, ME106, OŞG49.9 (1) Vardılar, Beyregüg kaftanı vanmış, burja verdiler. Aldı (2) geydi, boyı boyına, beli beline, koli kolına yakışdı.780 (3) Ulu kız kardaşı bum Beyrege begzetdi, kara kıyma gözleri (4) kan yaş toldı şoylamış. Görelüm kârnım ne şoylamış: (5) Kara kıyma gözlerin) çöngelmeseydi ağam Beyrek deyeydüm (6) ozan sai]a. Yüzül] ı kara şaç örtmeseydi ağam (7) Beyrek deyeydüm ozan sağa. Kunt kunt bileklerin) şovul-(8)-masaydı781 ağam Beyrek deyeydüm ozan saça. Apul apul (9) yörişüg-den,782 aslan gibi tunşur)-dan, kagnluban (10) bakışupdan ağam Beyrege begzedürem ozan seni. Sevindür[d]üq,783 (11) yerindürme ozan meni, dedi. Kız bir dahi şoylamış, (12) eydür: Bir zemân eytme ozan! Ağam Beyrek gedeli bizfe]78"4 (13) ozan geldiigi yok, egnümüzden kaftanumuz alduğı yok, 780 Fiilin anlamı için bk. Drs.55a.2 notu. 781 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.55a.7-8 notu. 782 0>dUoj^-> Okııma şekilleri ve tamir için bk. Drs.55a.9, 108b. 12 notu. 783 — > ili Tamir Vat. 78b. 10 ve bağlama göre yapıldı. 784 y>, — > oy. Tamir Vat.78b. 1 1 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.55b, ME107, OŞG49.30 (1) başumuzdan gece-ligümüz785 alduğı yok, boynuzı burma koçlarumuz (2) alduğı yok, dedi. Beyrek eydür: Gördür) mi! Kızlar bu kaftanda (3) meni tamdılar kaim Oğuz begleri dahi tanırlar, dedi. (4) Göreyim Oğuzda menüm dostum düşmenüm kimdür, dedi, kaftanı786 (5) sıyırdı götürdi, kızlanır) üstine atı verdi. Ne siz787 (6) ne Beyrek kalsun! Bir eski kaftan ver[d]üpüz,788 benüm başum beynüm (7) aldurjuz,789 deyüp vardı bir eski deve çulı790 buldı, (8) deldi boynına geçürdi, gendüyi delülige bırakdı. (9) Sürdi düğüne geldi, gördi düğünde güyegü oh (10) atar. Kara Göne oğlı Budak, Kazan Beg oğlı Oruz, (11) Beglerbaşı Yegenek, Gaflet Koca oğlı Şer Şemse’ddin, (12) kızug kardaşı Deli Karçar bile oh atarlandı. (13) Kaçan[-]kim Budağ atsa Beyrek: Elüp var olsun! de[r]idi.791 785 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs .5 5b . 1 notu. 786 — > yi toiS Vat 79a. 1 ve bağlama göre okundu. 787 cr1 t* Vat.79a.2 ve bağlama göre okundu. Ayrıca bk. Drs.55b.5 notu. 788 jj? Tamir Vat.79a.2 ve bağlama göre yapıldı. 789 baş beyin al- deyimi için bk. Drs.55b.6-7 notu. 790 -» Vat.79a.4’e göre okundu. Ayrıca bk. Drs.55b.7 notu. 791 -» ç j ijj Tamir Vat.79a.7 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.56a, ME108, OŞG50.10 (1) Oruz atsa: Elüp var olsun! dendi. Yegenek atsa: (2) Elür) var olsun! deridi. Şer Şemse’ddin atsa: Elüp (3) yar olsun! deridi. Güyegü atsa: Elüp kunsun, (4) parmaklanır) çürisün hey topuz oğlı topuz! deridi. (5) Güyegülere kurbân ol! deridi. Yalancı oğlı Yaltacuğup (6) açığı tutdı, eydür: Mere kavat oğh deli kavat! Sapa (7) düşer mi mapa bunup gibi söz söylemek? Gel mere kavat, (8) menüm yayurnı çek. Yohsa şimdi boynup ururam, dedi. (9) Böyle degec Beyrek yayı aldı, çekdi; kabza-smdan (10) yay iki pâıe oldı. Götür[dji792 öpine bırakdı. Daz (11) yerde turgay793 atmağa yahşi,794 dedi. Yalancı oğh (12) Yaltacuk yay ufanduğma katı kakıdı, eydür: Mere, (13) Beyregüp yayı vardur, getürüp! dedi. Vardılar getürdiler. 792 iŞ f’S — >

Drs.56b, ME109, OŞG50.24 (1) Beyrek yayı gördüginde yoldaşların ağdı, ağladı, eydür: (2) Tul tulada girdügüm, tulad[a]795 eri duharlayı koduğum yağı (3) yurdı.796 Elümde kıl kişlüm797 aygır malı, ayğır veriip alduğum [ağ]798 (4) tozlu katı yayum, boğa verüp alduğum boğma kirişüm. Buplu (5) yerde kodum geldüm otuz tokuz yoldaşum, iki arğışum, (6) dedi. Andan Beyrek eydür: Begler! Sizüp bşkuguza çekeyim (7) yayı, atayım ohı, dedi. Meğer güyegi-nüg yüzügine nişan (8) atarlandı. Beyrek okıla yüzügi urdı, pâreledi. (9) Oğuz begleri bum göricek el ele çaldılar, gülişdiler. (10) Kazan Beg bakup temaşa ederidi. Âdem gönderdi, Beyregi (11) kığudı. Delü ozan geldi, baş endürdi, bağır başdı, (12) selâm verdi. Beyrek eydür: Ala799 şabâh şapa yerde dikilende (13) ağ[-]ban800 evli, atlasıla yapılanda gök şayvanlu, tavla 795 ei'i Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.56b.2 notu. 796 îki dize ile ilgili Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.56b.2 notu. 797 Okuma şekilleri ve düzeltme için bk. Drs.56b.3 notu. 798 Tamir Vat.79b.2; Drs.l7b.3, 26b.2, 37a. 1, 38a.l0, 94a.3 vd’ne göre yapıldı. 799 j'i'l -> VI Deyimin örnekleri ve teklif için bk. Drs.7b.7 notu. 800 Drs.24a.7 ve 35a. 1 3 ’e göre okundu.

Drs.57a, ME110, OŞG51.8 (1) tavla çekilende şehbâz atlu, çağıruban dâd verende801 yol (2) çavnşlu,802 [sofrası]803 yaykanduğmda yağ dökilen bol nrmetlü. Kalmış (3) yiğit arhası, beze miskin umudı, Baymdır Hânug (4) güyegüsi, tülü kuşuç yavnsı, Türkistânur) direği, (5) Amit Şuyınui) aşlam, Karacuğur) kaplanı, kor) ur atur) (6) iyesi, Hân Oruzug babası. Hânum Kazan! Ünüm açla (7) sözüm diple! ala804 şabâh turmış-sm, ağ ormana (8) girmiş-sin, ağ kavağug budağmdan yırğanuban803 geçmiş-sin, (9) cân yacuğın egmiş-sin, ok-cuğazın806 [atmış-sm otacuğm]807 kunnış-sın, (10) adm gerdek komış-sm. Şağ-da oturan şağ (11) begler! Şol kolda oturan şol begler! Eşikdeki inaklar! (12) Dibinde808 oturan hâş begler! Kutlu olsun devletüçüz! (13) dedi. Böyle degec Kazan Beg eydür: Mere delii ozan, 801 Deyimin anlamı için bk. Drs.57a.l, 2 notu. 802 Deyimin anlamı için bk. Drs.57a. 1 , 2 notu. 803 Deyimin anlamı ve tamir için bk. Drs.57a. 1 , 2 notu. 804 OVI -> VI Deyimin örnekleri ve teklif için bk. Drs.7b.7 notu. 805 -ji -> ir-.y*- ji Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.57a.8 notu. 806 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.57a.9 notu. 807 Tamir için bk. Drs.57a.9 notu. 808 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.57a.12 notu.

Drs.57b, ME111, OŞG51.33 (1) menden ne dilersin, çetirli809 otak mı dilersin, bil karavaş mı810 dilersin, (2) altım akça mı dilersin? Vereyim, dedi. Beyrek eydür: Sultânum, (3) meni koşar) da şölen yemeği [nüjg8 11 yanına varsam, kamum ac-dur, (4) toyursaç, dedi. Kazan eydür: Delü ozan devletin depdi. (5) Begler, bugünki begligiim bunug olsun. Koç, nereye gederise (6) getsün, neylerise812 eylesün! dedi. Beyrek şölen yemeginüç (7) üzerine geldi, kamın (oyurdukdan şoçra kazanları depdi, (8) dökdi, çevürdi. Yahm-nuç bmini sağma, kimini solma (9) atar, [eydür:]813 Şağ-dan gedeni şağ alur, soldan gedeni şol (10) alur; hakluya hakkı değe, haksuza yüzi karalığı814 değe. Kazan (11) Bege haber oldı: Sultânum, delü ozan hep yemeği dökdi, (12) dediler. Şimdi kızlar yanma varmak ister, Kazan eydür: Mere (13) koq[-]a!815 Kızlar yanma da varsun, dedi. Beyrek kalkdı, 809 Anlam ve benzer başka örneğin tamiri için bk. Drs.38b. 1 1 notu. 810 Kul karavaş / halayık ikilemesi için bk. Drs.57b. 1 notu. 811 dL

-» Tamir bağlama göre yapıldı. 812 ^ j-U -u- jLy Vat. 80a. 9 ve bağlama göre okundu. 8 1 3 Okuma şekilleri, tamir ve teklif için bk. Drs.57b.9 notu. 814 Yüz karalığı deyiminin anlamı için bk. Drs.57b.10 notu. 815 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.57b. 1 3 notu.

DEDE KORKUT | 231 Drs.58a, ME111, OŞG51.33 (1) kızlar yanına vardı. Şumacı-lan kovdı, nakaracı-lan (2) kovdı. Kimini dögdi, kiminürj başm yardı, kızlar oturan (3) otağa geldi, eşiğin aldı oturdı. Bunı gördi (4) Kazan Begüg hatunı Boyı816 uzun Borla [Hatun]817 kakıdı, eydür: (5) Mere kavat oğlı delü kavat! Şarja düşer mi bi-tekellüf (6) benüm üzenime gelesin? dedi. Beyrek eydür: Hânum, Kazan Begden (7) maça buyruk oldı, mağa kimse tolaşımaz,858 dedi. Borla Hatun (8) eydür: Mere çünkim Kazan Begden buyruk olupdur, kog (9) otursun, dedi. Yine döndi Beyrege eydür: Mere delü ozan, (10) ya makşüdur) nedür? Eydür: Hânum, maksûdum oldur ki ere varan (1 1) kız kalka oynaya, men kopuz çalam, dedi. Kışırça Yenge (12) derler bir hatun vandı. Ar) a eyitdiler: Mere Kısırca Yenge, (13) tur sen oyna, ne bilür deli ozan, dediler. Kısırca Yenge 816 Drs.2 la.8, 25b. 1 2, 27b.5, 28a.4, 3 1 a.7, 69b.4 ve bağlama göre okundu. 817 Tamir Vat 80a. 12; Drs.21a.8, 25b.l2, 27b.5, 28a.4, 3 la. 7, 69b.4, 76a.6’ya göre yapıldı. 818 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs,58a.7 notu.

Drs.58b, ME113, OŞG52.23 (1) turdı, ey dür: Mere deli ozan, ere varan kız menem, dedi, (2) oynamağa başladı. Beyrek kopuz çaldı, şoyladı, görelüm (3) hânum ne şoyladı, eydür: And içmişem kısır kısrağa bindügüm (4) yok, [Binübeni]819 karavata varduğum yok. Evüpüz820 ardında şarvanlar sar] a (5) bakar, inler.821 Büldür büldür gözlerinin) yaşı akar. Sen anlanıp (6) yanma varğıl. Murâdupı anlar verür, bellü bilgil. Seniipile menüm (7) işüm yok. Ere varan kız kalka, kol şaluban oynaya, (8) men kopuz çalam! dedi. Kısırca Yenge; Boy! Bu zeval gelecek (9) delü beni822 görmiş gibi söyler, dedi. Vardı, yerinde oturdı. (10) Buğur823 Boğazca Fatma derler bir hatun varidi. Kalk, sen (11) oyna! dediler. Kızııp kaftanım geydi. Çal mere delü ozan, (12) ere varan kız menem, oynayayım, dedi. Delü ozan eydür: (13) And içeyim bu kez, boğaz824 kısrağa bindügüm yok, [binübeni]825 karavata varduğum Tamir için bk. Drs.58b.4, 58b. 13 notu. Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.58b.4-5 notu. Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.58b.4-5 notu. Nun'uu noktası yazılmamıştır. jy-! — » Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.58b.10 notu. jU-, — > jUj Vat. 8 la. 3 ve bağlama göre okundu. Tamir için bk. Drs.58b.4, 58b. 13 notu. 819 820 821 822 823 824 825

DEDE KORKUT 235 Drs.59a, ME114, OŞG53.10 (I) yok. Evürjüz a[r]dı826 derecük degül miydi? İtügüz adı Bara[cu]k827 (2) degül miydi? Senüp adur) kırk oynaşlu Boğazca828 Fatma [cık] S29 (3) degül miydi? Dahi caybur) açaram bellii bilgil, dedi. Senürjile (4) menüm oyunum yok, var yerürje oturğıl. Ere varan [krz] 830 yerinden tura, (5) ben kopuz çalam, kol şaluban oynaya, dedi. Böyle degec (6) Boğazca Fatma eydür: Boy! Deli, boğma çıkaracak! Olanca831 (7) ‘aybumuzı [başumuza]832 kakdı. Tur kız, oynansag [oyna],833 oynamazısag cehennem-de (8) oyna! Beyrekden şogra başuga bu hâl geleceğin bilüridür)?834 (9) dedi. Borla Hatun eydür: Kız, kalk oyna, elügden ne (10) gelür, dedi. Banı Çiçek kırmızı kaftanın geydi, ellerin (II) yeğine çekdi, [yüzük]835 gözükmesün deyü; oyuna girdi, eyitdi: Mere (12) delü ozan çal[-]di!836 [Beyrek]837 eydür: [Hân kızı sensin beli.]838 Men bu yerden839 gedeli delü olmış,840 (13) san841 delim ağca karlar yağmış, dize yetmiş. Hân kızınug evinde 826 1 -> jl Tamir Vat.81a.4, Drs.58b.4 ve bağlama göre yapıldı. 827 Tamir için bk. Drs.59a. 1,2 notu. 828 jU-j Vat.81a.5; Drs.58b.10, 59a.6’ya göre okundu. 829 Tamir için bk. Drs.59a. 1 , 2 notu. 830 Tamir_Vat.81a.6, Drs.58a. 10-11, 58b.7 ve bağlama göre yapıldı. 831 Kelimenin anlamı için bk. Drs.59a.6, 110b.2 notu. 832 Tamir için bk. Drs.59a.7 notu. 833 Tamir Vat. 8 1 a. 1 0 ve bağlama göre yapıldı. 834 Yüklemin okunuşu ve teklif için bk. DKON: 198. 835 Tamir için bk. Drs.59a.l 1 notu. 836 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.59a.12 notu. 837 Tamir Vat.8 lb.2 ve bağlama göre yapıldı. 838 Tamir Vat.8 lb.2 ve bağlama göre yapıldı. Bk. DKON: 199. 839 Bu yer tamlaması için bk. Drs.59a. 12 notu. 840 Okum, anlam ve teklif için bk. Drs.59a.12 notu. 841 Okuma şekilleri ve teklif için bk Drs.59a.13 notu.

Drs.59b, ME115, OŞG54.6 (1) kul halayık dükenmiş, maşraba almış, şuya varmış. Bileğinden (2) on parmağını şovuk almış. Kızıl altun getürüp, hân kızına (3) tırnak yunup.842 cAyb-luca hân kızı, ere varmak cayb olur, dedi. (4) Bum eşidicek Bâm Çiçek kakıdı: Mere delü ozan, men cayb(5) -lu mıyam kim mapa cayb koşarsın? dedi, gümüş gibi ağ bileğin açdı, (6) elin çıkardı. Beyregüp geçürdügi yüzük görindi Beyrek (7) yüzügi tanıdı. Burada şoylamış, görelüm hânum ne şoylamış, (8) eydür: Beyrek gedeli Bam Bam Depe başma çıkdup mı kız? Kaımalanup843 (9) dört yanupa bakdup mı kız? Karğu gibi kara şaçup yoldup mı kız? (10) Kara gözden acı yaş dökdüp mi kız? Güz alması gibi al (1 1) yapağup yırtdup mı kız? [Gelemle gedenden şordup mı kız?]844 Sen ere varursm, altun yüzük menüm-(12)-dür, ver mapa kız! dedi. Kız eydür: Beyrek gedeli Bam Bam Depe (13) başma çıkduğum çok. [Karmalanup dört yanuma bakduğum çok]845 Karğu gibi kara şaçum yolduğum çok. [Kara gözden acı yaş dökdügüm çok.]846 B42 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.59b.3 notu. 843 Okuma şekilleri ve teklif için-bk. Drs.59b.8 notu. 844 Tamir için bk. Drs.59b.ll, 13 notu. 845 Tamir için bk. Drs.59b. 11,13 notu. 846 Tamir için bk. Drs.59b.ll, 13 notu.

DEDE KORKUT 239 Drs.60a, ME116, OŞG54.33 (1) Güz alması gibi al yagağum yırtduğum çok. Gelemle gedenden (2) sorduğum çok. Vardı gelmez beg yigidüm, hân yigidüm (3) Beyrek!, deyü ağladuğum çok. Sevişdügüm Bamsı Beyrek sen (4) degül-sin. Altun yüzük senüg degül-dür. Altun yüzükde (5) çok nişan vardur. Altun yüzügi isteriseg nişânm (6) söyle! dedi. Beyrek eydür: Ala847 şabâh, hân kızı, yenimden (7) turmadum mı? Boz ayğırurt beline binmedüm mi? Seniig evüq üzerine (8) şığın geyik yıkmadum mı? Sen meni yanui] a kığırmadug mı? Senügile (9) meydânda at çapmaduk mı? Senüg aturp menüm atum geçmedi mi? Oh (10) atanda men senür) ohugı yaımadum mı? Güreşde men seni (11) baş[ma]dum mı?848 Üç öpüp bir dişleyüp altun yüzügi (12) barmağurja geçürmedüm mi? Sevişdügüi) Bamsı Beyrek men degül miyem? (13) dedi. Böyle degeç kız tamdı, bildi[-]kim Beyrek-dür; cübbesiyle 847 OV l — > V 1 Deyimin örnekleri ve teklif için bk. Drs.7b.7 notu. 848 Tamir diğer dizeler ve Vat.82a.6,daki yerjmedüm mi ‘ye göre yapıldı.

Drs.60b, ME117, OŞG55.18 (1) çuhasıyla Beyregiııj ayağına düşdi. Beyrege dâyeler kaftan (2) geyürüp tonatdılar. Hemân kız sıçradı, ata bindi, Beyregüıj (3) atasına anasına muştulığa çapar getdi. Kız eydür: (4) Arğap arğap849 kara tağug yıhılmışıdı, yüceldi âhir. (5) Kanlu kanlu şulanu) şoğılmışıdı, çağladı âhir. Kaba ağacuıj (6) kunmışıdı, yaşardı âhir. Şehbâz atuıj kanmışıdı, (7) kulun verdi âhir. Kazıl develerin) kanmışıdı, köşek (8) verdi âhir. Ağ koyumu] kanmışıdı, kuzı verdi âhir. (9) On altı yıllık hasretülj, oğulug Beyrek geldi âhir. Kayın (10) ata, kayın ana! Muştulık mağa ne verürsiz? dedi. Beyregüg atası (11) anası eydür: Dilür) içün öleyin gelincügüm! Yoluma kurbân (12) olayın gelincügüm! Yalamsa bu sözlerin] gerçek ola, gelincügüm! (13) Şağ esen çıkup gelse karşu yatan kara tağ-lar sağa 849 ikilemenin anlamı için bk. Drs.60b.4 notu.

Drs.bla, ME118, OŞG56.2 (1) yaylağ olsım! .Şovuk şovuk sulan sağa içit olsun! (2) Kulum halâyığum sağa kırnak olsun! Şehbâz atlarum sağa (3) binit olsun! Katar katar develerüm sağa yüklet olsun! (4) Ağayılda ağca koyunum sağa şölen olsun! Altun akçam (5) saqa harçlık olsun! Dünlügi altun ban evimi sağa (6) gölge olsun! Kara başum kurbân olsun sağa gelincügüm! (7) dedi. Bu mahalda begler, Beyregi getürdiler. Kazan Beg ey dür: (8) Muştulık Bay Böre Beg! Oğlug geldi, dedi. Bay (9) Böre Beg eydür: Oğlum idügin andan bileyim; sırça parmağım (10) kanatsun, kanım destmâla dürtsün, gözüme süreyin, (11) açılacak olunsa oğlum Beyrekdür, dedi. Zira ağlamakdan (12) gözleri görmez olmış idi. Destmâlı gözine silicek (13) Allah Tecâlanur| kudretiyile gözi açıldı. Atası anası

Drs.ölb, ME119, OŞG56.19 (I) güvlediler, Beyregüi) ayağına düşdiler. Ey dür: Oğul, dünlügi (2) altun ban evümüg kabzası oğul! Kaza benzer kızumui) (3) gelinümürj çiçeği oğul! Görür gözüm aydını oğul! Tutar belüm (4) kuvveti oğul! Kaim Oğuz imrencesi cânum oğul! deyüben çok (5) ağladı, Allahına şükürler eyledi. Yalancı oğl[ı]850 Yaltacuk (6) bunı eşitdi Beyregüi) korkusmdan kaçdı, özini (7) Tana Sazma şaldı. Beyrek ardma düşdi, kova kova saza (8) düşürdi. Beyrek eydür: Mere od getürüg ! Getürdiler, sazı (9) oda urdılar. Yaltacuk gördi kim yanar, sazdan çıkdı, (10) Beyregüg ayağma düşdi, kılıcı altmdan geçdi Beyrek (II) dahi şuçmdan geçdi.851 Kazan Beg eydür: Gel, murâduga yetiş! (12) Beyrek eydür: Yoldaşlarumı çıkarmayınca,852 hişân almaymca853 (13) murada ermezem, dedi. Kazan Beg: [Beyrek]854 oğunna855 beni binsün! 850 -> jl Tamir Vat.83a.3 ve bağlama göre yapıldı. 85 1 Deyimler için bk. Drs.ölb. 10, 153b.2-3 notu. 852 Fiilin anlamı İçin bk. Drs.ölb. 12 notu. 853 Fiilin anlamı içinbk. Drs.ölb. 12 notu. 854 Tamir Vat. 83 a. 8 ve bağlama göre yapıldı. Ayrıca bk. DKON : 20 1 . 855 ‘OjJM -» Vat. 83a. 8 ve bağlama göre okundu.

Drs.62a, ME120, OŞG57.6 (I) dedi. Kalın Oğuz begleri atlandılar,856 Bayburd hisarına (2) çapar yetdiler. Kâfirler dahi bunları karşuladılar. Kaim (3) Oğuz begleri an sudan abdest aldılar, ağ almlarm (4) yere kodılar, iki rekcat namaz kıldılar, adı görklü Muhammedi (5) yâd getürdiler. Gümbür gümbür nakaralar dögildi. Bir kıyamet (6) savaş oldı, meydân tolu baş oldı. sögli857 meliki (7) bögürdübeni Kazan Beg atdan yere şaldı. Kara Teküri Deli (8) Tundar858 kılıçladı yere şaldı. Kara Arslan Meliki (9) Kara Budak yere şaldı. Derelerde kâfire kırğun girdi. (10) Yedi kâfir begi kılıçdan geçdi. Beyrek, Yegenek, Kazan Beg, (II) Kara Budak, Deli Tundar,859 Kazan oğlı Omz Beg; bunlar (12) hişâra yöriş etdiler. Beyrek otuz tokuz yigid[i]nür)860 (13) üzerine geldi, anlan şağ ve esen gördi Allâha 856 Vat. 83 a. 9 ve bağlama göre okundu. 857 ^ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.21a.2 notu. 858 -» j'-üjİ Vat.83b.2; Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 859 j'-Lij-k -» Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 860 -> Tamir Vat.83b.5 ve bağlama göre yapıldı.

DEDE KORKUT 249 Drs.62b, ME121, OŞG57.24 (1) şükr eyledi. Kâfîrüg kelısâsın yıkdılar, yerine mescid yapdılar. (2) Keşişlerden861 öldürdiler, bap baplatdılar, caziz Tagrı adına kudbe (3) okıtdılar; kuşug alakanını, kumaşup anısını, kızup gökçeğini, (4) tokuzlama çarğap çuha862 hânlar hânı Bayındıra pencik çıkardılar. (5) 863 Bay Böre Begüp oğlancuğı Beyrek, Bay Bicân864 nıeliküg (6) kızın aldı, ağ ban evine, ağ otağına gerü döndi, düğüne (7) başladı. Bu kırk yıgıdüp birkaçına Hân Kazan, birkaçına (8) Bayındır Hân kızlar verdiler. Beyrek dahi yedi kız karındaşını (9) yedi yiğide verdi, kırk yerde otak dikdi. Otuz tokuz (10) kız tâliüü tâli cine birer oh atdı. Otuz tokuz yiğit ohınup (11) ardınca getdi. Kırk gün kırk gece toy düğün eylediler. Beyrek (12) yigitleriyile murâd verdi, murâd aldı. Dedem Korkud geldi şadılık (13) çaldı, boy boyladı, şoy şoyladı, ğâzi erenler 86 1 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs .62b .2 notu. 862 çarğap ve çuha ile ilgili açıklamalar için bk. Drs.62b.4 notu. 863 Kelime, ikinci defa yazılmıştır; bk. Drs.62b.5 notu. 864 Beyrek Boynam sonuç kısmındaki sorun için bk. Drs.62b.5 notu.

DEDE KORKUT j 251 Drs.63a, ME122, OŞG58.4 (1) başına ne geldügin söyledi. Bu Oğuz-nâme Beyregüıj olsun! (2) dedi. Yom vereyin hânum: [Yerlü]865 kara tağlarur) yıkılmasını ! Gölgelice (3) kaba ağacup kesilmesün! Ağ şakallu babap yeri uçmak olsun! (4) Ağ bürçeklü anag yeri behişt olsun! Oğulıla karmdaşdan (5) ayırmasun! .Âhir vaktda an imândan ayırmasun! Âmin âmin (6) deyenler dldâr görsün! Yığışdursun, dürişdürsün! (7) Günâhıuguzı adı görklü Muhammed Mustafa yüzi şuyma bağışlasun! Hânum hey! (8) Kazan Beg866 Oğlı Oruz Begüg Tutsak Olduğı Boyı (9)Beyân Eder Hânum hey! Bir gün Ulaş oğlı Kazan Beg (10) yerinden turmışıdı, kara yerüg üzerine otahlann tikdürmişidi, (11) bir) yerde ipek halıcası döşenmiş idi. ala sayvan gök (12) yüzine esenmişidi.867 Toksan tümen genç oğuz sohbetine deril[m]işidi.868 (13) Ağzı böyük humralar ortalığa şalınmış idi. Tokuz yerde badyalar 865 Tamir teklifi için bk. Drs.63a.2 notu. 866 Be7 nin noktası yazılmamıştır. 867 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.7a.3 notu. 868 çs-mJ jj ->• Tamir Vat.91b.12 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.63b, ME123, OŞG59.10 (1) kunlmışıdı. Altım ayak, sürahiler dizilmişidi. Tokuz (2) kara gözli, örme saçlı, elleri bileğinden kınalı, parmaklan (3) nigârlı, boğazlan birer kanş kâfir kızlan al şerâbı (4) altun ayağıla kaim Oğuz beglerine gezdürürleridi. Her birinden (5) Ulaş oğlı Salur869 Kazan içmişidi. Çarğap çuka,870 (6) çadır otak bağışlandı; katlı- katar develer bağışlandı. (7) Oğlı Oruz karşusmda yay871 söykenüp turundı. (8) Şağ yanında kardaşı Kara Göne oturmışıdı, şol yanmda (9) tayısı Aruz872 oturmışıdı. Kazan sağma bakdı kaş (10) kaş güldi, solma bakdı çok sevindi, karşusma (11) bakdı oğlancuğım, Oruzı873 gördi elin eline çaldı, (12) ağladı. Oğlı Oruza bu iş, hoş gelmedi, ilerü (13) geldi, diz [in] 874 çökdi. Babasma çağırup soylar, görelüm 869 -> jju Vat.92a.2; Drs.19b.10, 20a.2, 20a.9, 30a.9 vd. örneklere göre okundu. 870 ^ v’U j* -» j* Teklif için bk. Drs.63b.5 notu. 871 Eksiz yönelme durumu için bk. Drs.35b.5, 63b.7 notu. 872 jjjj' -» jjj\ Vat.92a.4 ve bağlama göre okundu. 873 ışjjj ->ışj jjj' Vat.92a.6 ve bağlama göre okundu. 874 Tamir için bk. Drs.63b.13 notu.

Drs.64a, ME124, OŞG59.23 (I) hânum ne soylar, ey dür: Ünüm arıla, menüm sözüm digle, ağam (2) Kazan! Şağuga bakdurj kaş kaş güldüg. Solma bakdurı (3) çok sevindüp. Karşuga bakduıj beni gördür) ağladur). Sebeb (4) nedür? Değil marja! Kara başıım kurbân olsun babam sağa! dedi. (5) Demez olursag kalkubam yenimden men tururam. Kara gözli875 (6) yigitlerümi boynumaS76 [men]877 aluram. Kan Abkaza eline men gederem. Altun (7) haca eltimi men878 başaram. Pilon geyen keşiştir) elin [men]879 öperem.880 (8) Kara gözlü kâfir kızın men aluram. Dahi senür) yüzüğe men (9) gelmezem. Ağladuğurja sebeb ne? Değil mağa! Kara başum kurbân olsun (10) ağam sağa! dedi. Kazan Beg alaldı, oğlanın) yüzine (II) bakdı, çağırup şoyladı. Görelüm hânum ne soylar. Kazan eydür: (12) Bern gelgil kulunum oğul! Sağum ala bakduğumda kartaşum Kara (13) Göneyi gördüm. Baş kesüpdür, kan döküpdür, cüldi881 alupdur, 875 kara gözlü ile ilgili yorum için bk. Drs.64a.5 notu. 876 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.64a.6,7 notu. 877 Tamir için bk. Drs.64a.6, 7 notu. 878 Metinde kelimelerin sırası, men elümi şeklindedir; bk. Drs.64a.6, 7 notu. 879 Tamir için bk. Drs.64a.6, 7 notu. 880 f-bjl — » e Vat.92a.12 ve bağlama göre okundu. 881 Vat.92b.2, 92b.3; Drs.64b.2, 64b. 6 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 257 Drs.64b, ME125, OŞG60.14 (1) ad kazanupdur. Solum ala bakduğum-da tayum Anızı882 gördüm. (2) Baş kesüpdür, kan döküpdür, cüldi alupdur, ad kazanupdur. (3) Karşum ala bakduğumda seni gördüm. On altı yaş yaşladup. (4) Bir gün ola düşem ölem, sen kalasın. Yay çekmedin],883 oh (5) atmadup, baş kesmediip, kan dökmedik], kanlu884 kâfir elinden885 (6) cüldi886 almadın]. Yarınki gün zemân dönüp, ben ölüp sen (7) kalıcak a!887 Tâcum tahtum sapa vermeyeler deyü şopumı apdum ağladum (8) oğul, dedi. Oruz burada şoylamış. Görelüm hânum ne şoylamış, (9) eydür: Abeg baba! Devece böyümiş-sin, köşekçe caklup yok. (10) Depeçe böyümiş-sin, tanca beynüp yok. Hüneri oğul (11) atadan mı görür ögrenür a,888 yohsa atalar oğuldan mı ögrenür? (12) Kaçan sen beni alup kâfir serhaddma çıkardup, kılıç çalup (13) baş kesdüp? Men senden ne gördüm, ne ögrenem? dedi. Kazan 882 iŞjjJ Vat.92b.3; Drs.77b.ll, 108b.8, 108b. 13, 109a.3 vd.’ne göre okundu. 883 ^ — > ii Vat. 92b. 5’ te geçen dartmadm ve bağlama göre okundu. 884 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.64b.5 notu. 885 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.64b.5 notu. 886 çt-ü y? iŞ-yi y* Vat.92b.2, 92b.3; Drs.64b.2, 64b.6’ya göre okundu. 887 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.64b.7 notu. 888 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.64b.l 1 notu.

Drs.65a, ME126, OŞG60.33 (1) . Beg elin eline çaldı, kaş kaş güldi. Eydür: A Begler! (2) Oruz hüb söyledi, şeker889 yedi. Begler! Siz yepüz890 içüpüz, (3) şohbetüpüz tağıtmarjuz. Men bu oğlanı alayın, ava gedeyin. (4) Yedi günlük azuğıla çıkayın. Oh atduğum yerleri, kılıç (5) çalup baş kesdügüm yerleri göstereyim. Kâfir serhaddma (6) Cızığlara, Ağlağana, Gökçe Tağa aluban çıkayın. Şopra (7) oğlana gerek olur, a begler! dedi. Kor) ur891 atm çekdürdi, (8) butun bindi, üç yüz muraşşac tonlu yiğit sayladı,892 (9) boyma aldı. Kırk ala gözlü yiğidin Oruz boyına aldı. (10) Kazan oğlım alup kara tağlar üzerine ava çıkdı, (11) av avladı, kuş kuşladı, şığın geyik yıkdı. Gök (12) alap görklü çemene çadır tikdi. Birkaç gün begler ile (13) yedi içdi. Meğer Başı Açuk Tatyan kakasından, 889 jSL. — » Vat.92b.l0,da geçen şekerler’e göre karşılaştırılarak okundu. 890 f -» j. Vat.92b. 1 1 ve bağlama göre okundu. 891 f jî-> AAVat.92b.l3;Drs.l9b.l3,20b.6,23b.ll,24a.2,57a.5,69b.3,74b.l3, 152b.9 bağlama göre okımdu. 892 ls^ -> tşi'%-* Okuma ve anlam için bk. Drs.65a.8 notu.

DEDE KORKUT 261 Drs.65b, ME127, OŞG61.8 (1) Ak-saka kakasından kâfirüg câsüsı varidi. Bunları (2) görüp Teküre geldi, ey dür: Hay, ne oturursm? Itürji (3) ulıtmayan, çetügürji mavlatmayan893 alpan-lar894 başı895 Kazan oğlancuk (4) ile serhoş olup896 yaturlar, dedi. On altı bip kara (5) tonlıı kâfir ata bindi, Kazanug üzerine ılgar yetdi.897 (6) Bakdılar gördi-ler, altı bölük toz endi. Kimi ey dür Geyik (7) tozı-dur„ kimi eydür Yağı tozıdur,, Kazan eydür Geyik olsa (8) bir ya iki bölük olundı. Bu gelen, bilmiş olug, yağı-dur, (9) dedi. Toz yarıldı, gün gibi şıladı, degiz gibi (10) yaykandı, meşe gibi karardı. On altı bir) ip898 üz(11) -engüli,899 keçe900 börkli, azğıuı dinli, kızğun dilli kâfir (12) çıka geldi. Kazan kogur901 atın çekdürdi, butun bindi. (13) Oğlı Oruz cılavısım çekdürdi, bedevi atm 893 İtüıji ulıtma-, çetügürji mavlatrna- deyimlerinin anlamı için bk. Drs.65b.2-3 notu. 894 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.65b.3, 105a. 10 notu. 895 ^Lj Vat.93a.4 ve bağlama göre okundu. 896 Fiilin anlamı için bk. Drs.l5a.l, 65b.4, 95a.2 notu. 897 ılgar yet- deyiminin anlamı için bk. Drs.97b.8 notu. 898 cjI Vat. 93 a. 8 ve bağlama göre okundu. 899 -» Vat.93a.8, Drs.13a.12, 76b.8, 96b.8 ve bağlama göre okundu. 900 *c*S — > Vat.93a.8 ve bağlama göre okundu. 901 ; -» j Vat.93a.8; Drs.19b.13, 20b.6, 23b. 11, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b. 13, 152b.9 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 263 Drs.66a, ME128, OŞG61.21 (1) oynatdı, karşu geldi, eydür: Bern gelgıl, ağam Kazan! Depiz (2) gibi [yaykanup, meşe gibi]902 karanıp gelen nedür? Od gibi şılayup, ılduz gibi parlayup (3) gelen nedür? Ağız dilden beş kelime haber mapa, kara başum kurbân (4) olsun babam sapa! dedi. Kazan eydür: Berü gelgil, arslanum (5) oğul! Kara Depiz gibi yaykanup gelen kâfirüp leşkeri-dür. (6) Gün gibi şılayup gelen kâfirüp başmda ışığı-dur. Ilduz (7) gibi parlayup gelen kâfirüp cıdası-dur. Azğun dınlü (8) yağı kâfırdür oğul! dedi. Oğlan eydür: Yağı deyü neye (9) derler? Kazan eydür: Oğul, anupçun yağı derler ki biz anlara (10) yetsevüz öldürürüz, anlar bize yetse öldürür, dedi. Oruz (11) eydür: Baba, [ceng]903 içinde beg yiğitler öldürseler kan şora[r]lar[m]ı,904 (12) da'vılerler mi? Kazan eydür: Oğul bip kâfir öldürsep (13) kimse senden kan dacvilemez, amma azğun dinlü kâfirdür 902 Tamir için bk. Drs.66a.2 notu. _ . 903 Tamir için bk. Drs.ööa. 1 1 notu. 904 iŞ —> ış Jjjr* Hemen sonrasmda gelen dacvılerler mi? yüklemine göre okundu.

DEDE KORKUT | 265 Drs.66b, ME129, OŞG62.2 (1) hüb yerde tuş oldı. Veli mağa sen yaman yerde duşak (2) oldur) oğul, dedi. Oruz burada şoylamış. Görelüm (3) hânunı ne şoylamış. Oruz eydür: Bern gelgil, ağam Kazan! Kalkubam (4) yenimden [men turayım.]905 [Boyni uzun]906 bedevi atum saklandum bu gün içün, güni geldi. Ağ (5) meydânda segirdeyim907 senüi] içün. Ala evren908 sur çıdamı (6) saklandum bu gün içün, güni geldi. Kaba kann,909 geq gögüsde910 (7) oyııada[yı]m911 senüıj içün. Kara polat uz kılıcum saklandum (8) bu gün içün, güni geldi. Sası dinlü kâfir başın kesdüreyim912 (9) senüg içün. Eğni bek demür tonum şaklarıdum bu gün içün, (10) güni geldi. Yer) yakalar dikdiireyim913 senür) içün. Başuıüda (11) kunt ışıkum914 şalçlandum senikjçün, güni geldi. Kaba çomak (12) altında yoğurdayım915 senüg içün. [Ala gözü]916 kırk yigidüm saklandum (13) bu gün içün, güni geldi. [Şasi dinlü]917 kâfir başın kesdüreyim senügçün. 905 Tamir için bk. Drs.66b.3-4 notu. 906 Tamir için bk. Drs.66b.4 notu. 907 j-ıji Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.66b.5 notu. 908 ûly*l -> Vat.93b.6; Drs.68a.10, 114a.8 ve bağlama göre okundu. 909 Oiti — » OjLî Vat.93b.6 ve bağlama göre okundu. 910 o-u— s' — >• A Vat.93b.6 ve bağlama göre okundu. 911 joLuy — > pjjLojl Vat.93b.7 ve diğer dizelerdeki yüklemlere göre okundu. 912 Fnlin anlamı için bk. Drs.66b.8 notu. 913 Okuma şekilleri, teklif ve anlam için bk. Drs. 124b. 12 notu. 914 Okuma şekli ve teklif için bk. Drs.66b.l 1 notu. 915 Okuma şekilleri, teklif ve anlam için bk. Drs.66b. 12 notu. 916 Tamir için bk. Drs.66b.12, 13 notu. 917 Tamir için bk. Drs.66b.12, 13 notu.

DEDE KORKUT | 267 Drs.67a, ME130, OŞG62.26 (1) Aslan aduın saklandum senügiçün, [güni geldi].918 Yaka tutup kâfinle (2) oğraşayım senüp içün. Ağız dilden birkaç kelime haber mağa, (3) kara başum kurbân olsun ağam sapa! Kazan burada şoylamış, (4) görelüm hânum ne şoylamış. Kazan eydür: Oğul oğul, ay (5) oğul! Menüm ünüm ağla, sözüm digle! Ol kâfirüp öçin919 (6) atup birin yazmaz920 okçısı olur. Hey demedin başlar (7) kesen cellâdı olur. Âdem etin yahni kılan âşbâzı (8) olur. Sen varası kâfir degül. Kalkubam yenimden men (9) turayım. Kogur921 atut) beline men bineyim. Gelen kâfir menüm-dür, men (10) varayım. Kara polat uz kılıcum çalaym. Azğun dinlü (11) kâfırdür, başların kese-yin. Döne döne şavaşa-ym, (12) döne döne çekişeyin. Kılıç çalup baş kesdügüm görgü, (13) ögrengil. Kara başupa [iş]922 düşende gereklüdür, dedi. Oruz 918 Tamir soylamada. altı defa tekrar edilen (66b.4, 6, 8, 10, 11, 13) güni geldi ibaresiyle biten cümlelere göre yapılmıştır. 919 Okuma ve anlam için bk. Drs.67a.5 notu. •920 yd-i — > yjdi Okuma ve anlam için bk. Drs.67a.6 notu. 921 AA -» AA Drs.19b.13, 20b.6, 23b. 11, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b.l3, 152b.9’a göre okundu. 922 Tamir için bk. DKON: 211.

Drs.67b, ME131, OŞG63.10 (I) burada şoylamış, görelüm hânum ne şoylamış, ey dür: Abeg (2) baba! Eşidürem, amma 'Arafatda923 erkek kuzı kurbân içün. (3) Baba, oğul kazanur ad içün. Oğul da kılıç kuşanur baba (4) ğayretiyçün. Menüm de başum kurbân olsun senürççün, dedi. (5) Kazan burada şoylamış, görelüm hânum ne şoylamış. Kazan (6) eydür: Oğul oğul, ay oğul! Yağıya gi[r]üp924 baş kesmedüg, (7) âdem öldürüp kan dökmedüg. Ala gözlü kırk yiğidi boyuca (8) alğıl, gögsi gözel kaba tağlar başına çıkğıl, menüm (9) şavaşduğum, menüm dögişdügüm, menüm çekişdügüm, menüm kılıçlaşduğum (10) görgil, ögrengil ve hem bize puşu olğıl, oğul! dedi. Onız (II) babasının] sözin sımadı, kayıdup geıâi döndi, [alçak]925 (12) yerden yüce tağlar başına yoldaşların alup çıkdı. (13) Ol zemânda oğul, ata sözin iki eylemezidi;926 iki 923 ojjLs /■ oJJli jf- Vat. 93b. 13 ve bağlama göre okundu. 924 vjA — > Tamir Vat.94a. 1 ve bağlama göre yapıldı. 925 Tamir Vat. 64b. 1 1 , Drs. 1 5a.5 ve bağlama göre yapıldı. 926 Deyim anlamı için bk. Drs.67b.13 notu.

DEDE KORKUT | 271 Drs.68a, ME132, OŞG63.30 (1) eylese ol oğlanı kabül eylemezleridi. Oruz geri (2) yakadan sügüsin şançdı turdı. Kazan Beg gördi (3) ki kâfir katı yaklandı,927 atından endi. An [sudan]928 abdest aldı, (4) ağ alnın yere kodı, iki rekcat namaz kıldı, adı görklü (5) Muhammedi yâd getürdi.929 Kara [tonlu, azgın]930 dinlü kâfire göz karartdı,931 (6) haykırdı, at şaldı, karşu vardı, kılıç urdı. (7) Gümbür gümbür tavullar çalındı, burması altun tuç (8) bonlar çalındı. Ol gün cilasun yeg932 erenler döne (9) döne şavaşdı. Ol gün kara polat uz kılıçlar çalmdı. (10) Ol gün karğu dalı933 [sürjüler],934 kayın935 oh-lar atıldı, ala evren (11) sur cıdalar süsildi. Ol gün nâ-merdler mühannatlar936 (12) şapa yer gözetdi. Ol gün baka baka Kazan oğlı Oruzup (13) ‘ışkı geldi, eydür: Beni gelür), kırk yoldaşum! Size kurbân 927 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68a.3 notu. 928 Tamir için bk. Drs.68a.3 notu. 929 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68a.5 notu. 930 Tamir için bk. Drs.68a.5 notu. 931 göz karart- deyiminin anlamı için bk. Drs.68a.5 notu. 932 dD — » Drs.l02b.4; Vat.83b.13, 91b. 1 ve 99b.l0’a göre okundu. Bk. DKON: 150. 933 -> yJUs Tamir için bk. Drs.68a.10, 105b.3 notu. 934 Tamir Drs.124b.13, 125a. 1, 126a. 10, 127a.3; 127a. 13 ’e göre yapıldı. Bk. DKON: 212. 935 ^U-»^UDrs.33b.ll, 104b. 12, 105b. 11 ve bağlama göre okundu. Bk. DKON: 212. 936 jlübi y Drs.4a.5, 86a.2’de geçen örneklere göre okundu.

Drs.68b, ME133, OŞG64.3 (I) olsun menüm başum. Görür misiz ağam Kazan baş kesdi, (2) kan dökdi. Oğlan uşak yemek yemekçe gelmez,937 dedi. (3) Babam bu kâfirleri esritmiş93S gibi. Meni seven yigitlerüm ne turursız? (4) Kâfirüg bir uçma depelüm, dedi, kazakucm939 oynaddı. Oruz (5) kâfirür) sağma at depdi, sağlı şollı kâfiri hüb (6) tağıtdı. Şanasm[-]kim taz yerlere940 tolu düşdi ya kara941 (7) kazup içine şâhin girdi. Kâfirüıj uçrnı başdı (8) tağıtdı. Azğun dînlü kâfir bugaldı, oha [şancıldı] .942 Göıdi;943 (9) kovulan kimse [ler] 944 oğlanın) bedevi atm ohladılar,945 at yıhıldı, (10) kâfirler Oruzug üzerine çohdı946 Oruzur) kırk (II) yiğidi atdan endi, ala kalkan bağım kışa dügdiler, (12) kılıç sıyırdılar, Oruzup üzerine çok şavaşdılar. (13) Kalaba[lık]947 korhudur, derin olsa baturur. Yayanın) umudı948 937 Anlam için bk. Drs.47a.12, 68b.2 notu. 938 j~S j~.\ -» Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b.3 notu. 939 -» Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b.10 notu. 940 jlb -> e ji jj jü» Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b.6 notu. 941 Kara ve ala renklerin aşağılama amacıyla kullanılması için bk. Drs.68b.6-7 notu. 942 j— > ^ jl Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b.8-9 notu. 943 (ŞijS Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b.8-9 notu. 944 ‘S -» — S Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b.8-9 notu. 945 J Tamir için bk. Drs.68b.8-9 notu. 946 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b. 10 notu. 947 ^ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.68b. 13 notu. 948 Anlam için bk. Drs.47a.12, 68b. 13 notu.

Drs.69a, ME134, OŞG64.16 (1) olmaz. Şağm şolın Oruzup çevürdiler, kırk yiğidin (2) şehid etdiler. Oğlanui] üzerine düşdiler, tutdılar, (3) kanısından ağ ellerin bağladılar, kıl urğan ağ boynına (4) takdılar. Yüzi üzerine şaluban süridiler. Ağ etinden (5) kan çıkınca dögdiler. Baba!, deyü ağlatdılar, Ana!, deyü bozlatdılar. (6) Eli bağlu, boynı bağlu yüzi üzerine şalup aldılar, yöriyü (7) verdiler. Oruz tutsak oldı. Kazamır) haberi yok. (8) Eyle949 şandı kim yağı basıldı.950 At cılavısın dönderdi, (9) gerü döndi geldi. Oğlırn koduğı yerde bulımadı. (10) A begler! Oğlan kancam getdi ola? dedi. Begler eydür: (11) Oğlan kuş yürekli olur, kaçup anasına getmişdür, (12) dediler. Kazan karardı, döndi, eydür: Begler, [Taıjrı]951 bize (13) bir küı- oğul vermiş. Yarayın anı anası yanından alaym, 949 4_li Vat. 94b. 8, Drs.99a.3 ve bağlama göre okundu. 950 ç>-ü- ^ — > iŞsLa-i Vat.94b.8 ve bağlama göre okundu. 951 Tamir Vat.94b. 1 1 , Drs.9a. 1 0 ve bağlama göre yapıldı.

DEDE KORKUT 277 Drs.69b, ME135, OŞG64.29 (1) kılıcıla pâreleyeyin, altı bölük edeyin, altı yolui] ayırdında (2) bırağaym. Bir dahi kimse yazı yerde yoldaş koyup kaçmaya,952 (3) dedi. Dahi kopur atın ökçeledi, yola girdi, evine geldi. (4) Hân kızı Boyı953 uzun Borla hatun Kazanuç geldügin (5) eşitdi atdan aygır,954 deveden buğra, koyundan koç kırduıdı. (6) Oğlancuğumui] ilk avıdur. Kaim955 Oğuz beglerin toylayayım, (7) dedi. Hân kızı gördi kim Kazan gelür yumurlanup yerinden (8) örü turdı, samur cübbesin eğnine aldı, Kazana karşu geldi. (9) Kapak kaldurdı, Kazanui] yüzine toğn bakdı. Sağılan (10) solma göz gezdürdi,956 oğlancuğım, Oruzı görmedi kara (11) bağrı sarsıldı, dom yüreği oynadı, kara kıyma gözleri (12) kan yaş toldı. Kazana şoylamış, görelüm hânum ne (13) şoylamış, eydür: Bern gelgil Salur begi, Salur görki!957 Başum 952 Deyimin farklı şekillerde kullanılışı için bk. Drs.69b.2 notu. 953 ^ Drs.21a8, 25b.ll, 27b.5, 27b.6, 28a.4, 29a.5, 31a.7, 78b. Be göre okundu. 954 -> Vat.95a.l ve bağlama göre okundu. 955 jDli -> Düzeltme teklifi için bk. Drs.l3b.7 notu. 956 / -» Vat.95a.3 ve bağlama göre okundu. 957 yTjjT Drs.4b.12, 4b.l3, '5a. 1, 19b.4, 33b.3, 35a.2 vd/ııe göre okundu.

Drs.70a, ME136, OŞG65.7 ( I ) bahtı, evüm tahtı ! Hân babamug güyegüsi, Kad[u]n958 anamug (2) sevgisi, atam anam verdügi! Göz açııban gördüğüm, (3) gögül verüp sevdügüm! Beg yigidüm Kazan! Kaİkubanı yerügden (4) örü turdug. Oğlugıla yehsi kara kazılık atm butun (5) bindüıj. [Gögsi gözel kaba tağa ava çıkdug]959 Boynı uzun

960 geyigi961 alup yıkdug, semüz (6) etüg yükletdüg, gerü döndiig. İki vardug bir gelürsin, (7) yavrum kam? Karagu dünde bulduğum962 oğlum kanı? Bir bebegüm (8) görinmez, bağrum yanar. Aşılan aşılan963 kayalardan Kazan, (9) oğlan [cuğumı] 964 uçurdug mı? Tali Sazug aşlanma yedürdüg mi? (10) Ağ ellerin kanısından bağlatdug mı? Kâfir ögince yöritdüg mi? (II) Dili damağı kunyup dört yanma bakdurdug mı? Kara (12) gözden acı yaşm dökdürdiig mi? Kadun ana, beg baba!, (13) deyü bo[z]latdug mı?965 dedi. Gene şoylamış, eydür: Oğul oğul, 958 ûjU -> O 'jiLi Tamir Vat.95a.5; Drs.l6a.4, 70a.l2, 89b.6’ya göre yapıldı. 959 Tamir için bk. Drs.70a.5 notu. 960 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.70a.5 notu. 961 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.70a.5 notu. 962 Fiilin anlamı için bk. Drs.l4a.6, 70a.7 notu. 963 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.70a.8 notu. 964 Tamir için bk. Drs.70a.9 notu. 965 yS -lJ^j -> yS Jjüj y Tamir Vat.95a.10 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.70b, ME137, OŞG65.30 (1) ay oğul, ortacum966 oğul! Karşu yatan kara tağum yükseği (2) oğul! Karanguhıca gözlerüm aydını oğul! Şam yelleri (3) esmedin, Kazan kulağum çığlar; sarımsak otm yemedin, (4) Kazan içüm967 göyner; şan yılan sokmadın ağca tenüm (5) kalkar şişer; kunmışca göğsümde südüm oynar. Yalnjuzca (6) oğul görinmez, bağrum yanar. Yalıguz oğul haberin, Kazan değil (7) maça! Demez olunsag yana göyne karğaram Kazan sağa! dedi. (8) Anası bir şoy dahi şoyladı, ey dür: Karğu çıda (9) oynadanlar vardı geldi; altun çıda oynadana yâ Rab, (10) noldı? Kazakuç968 ata binen-ler vardı geldi; bedevi (11) atlu bir oğula yâ Rab, noldı? Nöker969 geldi, nâyib (12) geldi; yalıguz bir oğula yâ Rab, noldı? Yalıguz oğul (13) haberin. Kazan de[g]il970 mağa! Demez olsag, yana yana karğaram 966 Kelimenin yapısı ve anlamı için bk. Drs.36a. 1 notu. 967 o -> f _>W Vat.95b.2 ve bağlama göre okundu. 968 -jia ji — -> jryaji Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b.10 notu. 969 / y -> y Vat. 95b. 5 ve bağlama göre okundu. 970 — > jSEi Tamir Vat. 95b. 6 ve soylamada. tekrar edilen dizeye göre yapıldı.

Drs.7Ia. ME138, OŞG66.9 (1) a Kazan sağa! dedi. Bir dahi şoylamış: Kuru kuru çaylara şuv971 (2) şaldum, kara tonlu dervişlere nezir verdüm, yanum alfa]972 (3) bakduğumda konşuma eyü bakdum, umanına usanma973 aş (4) yedürdüm, aç görsem toyurdum, yalıncak görsem tonatdum. (5) Dilek974 ile bir oğulı gücile buldum. Yalırjuz oğul haberin (6) a Kazan, değil mağa! Demez olsaıj yana göyne karğaram, Kazan (7) sağa! dedi. Bir dahi şoylamış: Karşu yatan kara tağdan (8) bir oğul uçurdupısa değil mağa, külüngile yıkduraym.975 (9) Kanın akan yüğrük sudan bir oğul akıtdugısa976 (10) değil mağa, tamarlann tuğladayım977 Azğun dinlü kâfirlere (11) bir oğul tutdurduçısa değil marja; hân babamurj yanına (12) men varaym, Ağır leşker, bol hazine alayın, [azğun dinlü kâfire ben varayın].978 Yaralanup979 (13) kazılık atumdan enmeyince, yerjümile alca kanum silmeyince, kol 97 1 Okuma ve teklif için bk. Drs. 1 4a. 1 0, 7 1 a.2 notu. 972 -İl -uJU — > ■■Jl Tamir için bk. Drs.71a.2 notu. 973 İkilemenin anlamı için bk. Drs.71a.3 notu. 974 Kelimenin anlamı için bk. Drs. 14a. 13 notu. 975 -» jji Okuma şekilleri, teklif ve anlam için bk. Drs.71a.8,10 notu. 976 ^ ■u-S'j-u il Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.71a.9 notu. 977 jvjo-üi- j-b — » Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 7 1 a. 8, 10 notu. 978 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 71 a. İ 2 notu. 979 jL. -» «_> yJc jU Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.71a.12 notu.

Drs.71b, ME139, OŞG66.32 ( 1 ) but olup yer yüzine düşmeyince, yalıpuz oğul haberin almayınca (2) kâfir yollarından dönmeyeyin, dedi. [Bir dahi şoylamış:]980 Yohsa a Kazan! Ayağumdan (3) sermüze ataym mı? Kara tırnak ağ yüzüme çalayın mı? Güz alması (4) gibi al yapaklarımı yırlayın mı? Çenberüme alca karnım dökeyin mi? Ağır (5) şiven senüp ordupa koyayın mı?981 Oğul, Oğul v[ay] !,982 deyübeni (6) bozlayaym mı?983 Kaytabanda kızıl deve bundan geçdi,984 torumlan (7) bundan bozlayup bile geçdi. Tonımcuğum aldurmışam, bozlayaym mı? (8) Kazakucda985 kazılık at986 bundan geçdi, kuluncuğı kişneyüp (9) bile geçdi. Kuluncuğum aldurmışam, kişneyeyin mi? Ağayılda ağca (10) koyun bundan geçdi,987 kuzucağı meprişüp bile geçdi. Kuzucağum (11) aldurmışam, mepriyeyin mi? Oğul [Oğul ! ] ,988 deyü bozlayaym mı? dedi. Bir dahi (12) şoylamış: Kalkubam yeriim-den turam deridüm. Yelisi kara (13) kazılık atuma binem deridüm. Kalın Oğuz içine girem deridüm. 980 Tamir Drs.71b.ll-12’de geçen aynı ibareye göre yapıldı. 981 A -> A Vat.95b. 1 3 ve bağlama göre okundu. 982 j -> cA j Tamir için bk. Drs.71b.5 notu. 983 jy. Vat.96a. 1 ve bağlama göre okundu. 984 yjoş.-ıS' Vat. 96a. 1 ve bağlama göre okundu. 985 e-iap jizj —> jioji Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b. 1 0 notu. 986 -> ol Vat.96a.2 ve bağlama göre okundu. 987 Soylamada. at, deve, koyun sıralaması ile ilgili karışıklık için bk. Drs. 18a.3-8 notu. ' 988 Tamir Drs.71b.5’e göre yapıldı.

DEDE KORKUT Drs.72a, ME140, OŞG67.20 (1) Ala gözlü gelin aiam deridüm. Kara yerde ağ otağı989 dikem deridüm. (2) Yöriyübeni oğulı ulu d[ü]g[ün]e"° geçürem deridüm. Murâdıla maksûda (3) ergürem deridüm. Murada yetürmedüg meni, Kara başum kanşı tutsun (4) Kazan seni! Bir bebegüm991 görinmez, b ağırım yanar. Neyledür)? Değil maqa! Demez (5) olsag yana göyne karğaram Kazan saça! dedi. Anası oğlanui] (6) böyle degec Kazanug caklı başmdan getdi. Kara bağn sarsıldı, (7) dom yüreği oynadı, karangulı gözleri kan yaş toldı. (8) Eydiir: Görklüm, oğul [başına kaza)992 gelse senden mi şorandum? Korhma, kayurma; (9) avdadur. Avda kalan oğul içün kayurmağıl. Yedi gün ben (10) Kazana mühlet vergil. Yerde ise oğulı çıkarayım, gökde (11) ise endüreyim. Bulunsam buldum, bulmazısam Tagrı verdi, (12) Tagn aldı. Neyleyeyüm?993 Kara şiven senürğle bile eyleyeyim, (13) dedi. Hân kızı ey dür: Kazan, oğlan avda idügin 989 grULjjl -» Bağlama göre okundu. 990 *5" j -» js Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.72a.2 notu. 99 1 -> Vat.96a.4; Drs.70a7, 99al 1 ’de geçen bir bebe(cü)günr e göre okundu. 992 Tamir Drs.3a.l3’te geçen başına kaza gel- deyimine göre yapıldı. 993 -> jwL-Lj Önceki ve sonraki cümlelere göre okundu. 287

Drs.72b, ME141, OŞG68.1 (1) andan bileyin kim yorgun atuıjıla, gedilmiş cıdarpla ardma (2) düşesin, dedi. Kazan gerü döndi, geldügi yolı (3) ögine994 alup yortdı, dün katdı,995 anası tuymadm (4) el altından buyurdı: Toksan tümen genç Oğuz ardumca996 (5) gelsün. Oğlan tutsak-dur, begler bilsün, dedi. (6) Ol [araya]997 geldi ki yağı başılmışıdı. Gördi oğlınug ala (7) gözlü kırk yiğidi kırılmış, bedevi atı998 oğlanııg ohlanmış (8) yatur. Leş arasında oğlancuğı leşin bulımadı,999 altunluca (9) kamçı-sm buldı. Yalan bildi kim oğlı kâfire tutsak-dur. (10) Ağladı: Kara tağum yükseği oğul! Kanlu şuyum taşkımı (11) oğul! Kocabğum vakti aldurduğum yalıguz oğul! dedi, (12) bozladı. Kâfirin) izin izledi.1000 Kapulu1001 Kara Dervendde (13) kâfir dahi kornnış idi. Oğlana kara kepenek geydürmişleridi, 994 ■>-J' > j\ Okuma şekilleri ve düzeltme için bk.Drs.72b.3 notu. 995 Deyimin anlamı için bk.Drs.72b.3 notu. 996 4^-Sijl -» j\ Bağlama göre okundu. 997 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.72b.6 notu. 998 -> Vat.96a.12 ve bağlama göre okundu. 999 -» Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.72b.8 notu. 1000 Deyimin anlamı için bk. Drs.72b.12 notu. 1001 jfL'ii —> jJ Vat96b.2 ve bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | Drs.73a, ME142, OŞG68.15 (1) kapu eşiği üzerinde arkun bırakmışlandı. Giren başar (2) çıkan basandı. Kan düşmen tatar oğlı elümüze, (3)

girmişiken cezâyıla öldürelüm [derleridi.] 1002 (4) Kapu eşiği üzerinde arkun konuşlandı ki bu mahalda (5) Hân Kazan yetdi, kopur1003 atın oynatdı. Kâfir, Kazanup (6) geldügin gördi ürkdi. Kim atın biner, kim cevşen geyer. (7) Oğlan başım kaldurdı, eydür: Mere kâfir, ne hâldur? (8) Kâfir eydür: Babap geldi, tutalum, derüz. Oğlan eydür: Âmân (9) mere kâfir, âmân! Tapnnup birliğine yokdur gümân! Kâfirler oğlana (10) âmân verdiler. Elin çözdiler, gözin açdılar. Babasma (11) oğlan karşu geldi, soylar, görelüm hânum ne şoylamış. (12) Oruz eydür: Berü gelgil, a beg baba! Nerede bildüp menüm tutsak (13) olduğum? Ağ ellerüm arduma bağlanduğm,1004 kıl sicim ağ 1002 Bu satırdaki tamir teklifleri için bk. Drs.73a.3 notu. 1003 A jî— >■ A A Drs.19b.13, 20b.6, 23b.ll, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b. 13, 152b.9’a göre okundu. 1004 j-uİpL; — > j* joJdd Vat. 96b. 9 ve bağlama göre okundu. 291

Drs.73b, ME143, OŞG68.32 (I) boynuma takılduğm, kara gözlü yigitlerüm kınlduğm. Sen gelmedin (2) baba, kâfirler [ters]1005 tamşdılar: Kogur1006 atlu Kazanı tutug, kanısından (3) ağ ellerini bağlag, ğafillüce görklü başın kesüg, alca (4) kanın yer yüzine döküp. Oğlıyıla ikisini bir yerden öldürüp, (5) ocağım söyindürüg!, deyü söyleşdıler. Hânum baba, korhanm; (6) segirdüriken kogur1 007 atug sürçdüresin, şavaşdügüp1008 vaktin (7) gendügi tutdurasın, ğafillüce gözel başug kesdüresin, (8) ağ bürçeklü anam Oğul!, deriken Başum bahtı Kazan!, deyü (9) ağladasm. Kayduban baba, gerü döngil. Altun [başlu]1009 ban evüge (10) sürüp varğıl. Kancuk olmış anama umud olğıl. (II) Kara gözlü kız kartaşumı ağlatmağıl. Kancuk olmış anamı (12) şızlatmağıl. Oğul içün ata ölmek cayb olur, yaradan (13) hakkıyçün baba, kayda döngil, eve varğıl. Kancuk anam 1005 Tamir için bk. Drs.72b.2 notu. 1006 j/V Drs.19b.13, 20b.6, 23b.ll, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b.l3’3 göre okundu. 1007 -> Drs.19b.13, 20b.6, 23b.ll, 24a.2, 57a.5, 69b.3, 74b.l3’e göre okundu. 1008 Vat.96b.l3’te geçen savaşurken ve bağlama göre okundu. 1009 Tamir için bk. Drs.21a.5 notu.

Drs.74a, ME144, OŞG69.21 (1) karşu gelse, meni sağa sorsa baba, toğn haber vergil. Gördüm (2) senür) oğlur) tutsak, değil. Kanısından ağ elleri (3) bağlu, değil. Kara kıldan sicim boynma takılu, değil. Kara togıız (4) tamında yatur, değil. Kıl kepenek boymcuğm sürer, değil. (5) Ağır bukağu1010 topucağın döger, değil. Yanmış arpa etmeği acı (6) soğan öyüni, değil. Menüm anam menüm içün kayurmasun. (7) Bir ay b aks un, bir ayda varmazısam iki ay baksun, iki (8) ayda varmazısam üç ay baksun, üç ayda varmazısam (9) öldügümi ol vakt bilsün. Ayğır atum boğazlayup aşum (10) versün, yad kızı helâlüme destür versün, bağa (11) tutan gerdege ayruk girsün. Anam menüm içün gök geyüp (12) kara şannsun, kalın Oğuz elinde yasum tutsun. Menüm (13) başum senüg yoluğa kurbân olsun! Gerü dön baba! dedi. 1010 jiji- 1 >! Bağlama göre okundu.

DEDE KORKUT | 297 Drs.74b, ME145, OŞG70.3 (1) Oğlan bir dahi şoylamış, görelûm hamım ne şoylamış: (2) Karşu yatan kara tağlar esen10” olsa el yayılur. Kanin (3) kanlu sular esen olsa kanın daşar.1012 Kazakuç[da kazılık}1013 atlar esen (4) olsa kulun toğar. Kaytabanda kızıl deve esen olsa torum (5) verür. Ağayılda ağca koyun esen olsa kuzı verür. (6) Y eg1014 erenler esen olsa oğlı toğar. Sen esen ol, (7) anam esen olsun, menden yeğrek Kadir size oğul vere. (8) Ağ südini anam mağa helâl eylesün. Şavaşmağıl, kayda (9) döngü baba geni! dedi. Hân Kazan burada şoylamış. Görelüm (10) hânum ne şoylamış, eydür: Oğul oğul, ay oğul! Karşu (11) yatan kara tağum yükseği oğul! Güçlü belüm kuvveti (12) cânum oğul! Karang[u]lu1015 gözlerüm aydım oğul! Ala1016 tagla (13) yenimden turduğum senügiçün, kogur atum yonltmışam senüg içün. 101 1 —> Vat_97a. 13 ve saylamama diğer dizelerindeki esen olsa’ ya göre okundu. 1012 ji-i Bağlama göre okundu. 1013 J — > jiay Tamir için bk. Drs.74b.3 notu. Ayrıca kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b.10 notu. 1014 _> dL Drs.l02b.4; Vat.83b.13, 91b.l, 99b.l0, 99b.l2, 106a.3’e göre okundu. 1015 jJSÜ ji — » jJ jSLn ji Drs.l30b.4, 133b.8, 138a.9’a göre okundu. 1016 -> İM Deyimin örnekleri ve teklif için bk. Drs.7b.7 notu.

DEDE KORKUT | 299 Drs.75a, ME146, OŞG70.27 ( 1 ) ağ tonuma 1017 kir eklendi101 8 senürjiçün, menüm başum kurbân olsun (2) cânum oğul senügiçün! Sen gedeli ağlamağum gökde iken (3) yere endi. Gümbür gümbür tavullar dögilmedi. Ağır ulu (4) divânum sürilmedi. Seni bilen beg oğullan ağ çıkardı (5) kara geydi. Kaza benzer kızum gelinüm ağ çıkardı kara geydi. (6) Kancuk anarı kan yaş dökdi, ağ sakallu baban (7) burjlu oldı. Kayıduban buradan oğul, eve varsam, (8) ağca yüzlü anaq karşu gelüp Oğul? dese Ağ elleri (9) ardma bağlu, deyin mi?1019 Ağ boymnda kıl urğan takılu, (10) deyin mi? Kâfir yanınca yayak yörir, deyin mi? Menüm nâmüsum (11) kanda vara, oğul? dedi. Kıl kepenek boyuncuğm sürer,1020 (12) deyin mi? Ağır bukağu topucağm döger, deyin mi? Arpa etmeği (13) acı soğan öyüncügi, deyin mi? Kazan gene eydür: Karşu 1017^"> Bağlama göre okundu. 1018 çs-uirı Deyim için bk. DKON: 224-225. 1019 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.75a.9- 13 notu. 1020 jj y. — > Drs.74a.4 ve bağlama göre okundu.

Drs.75b, ME147, 0ŞG71.11 (I) yatan kara tağlar kansa otı bitmez, el yayılmaz. Akm-dılı (2) görklü sular kansa kara taşmaz.1021 Kaytabanlar kansa (3) torum1022 vermez.1023 Kazakuc-lar1024 kansa kulun vermez. Er yiğitler (4) kansa oğlı toğmaz. Babag kan, anaç kan; senden (5) yeğrek Kadir bize oğul vermez. [Verse]1025 dahi senüi) yerüg tuta (6) bilmez. âsmânlu1026 gökde kara bulut oluban kâfırüi) üzerine (7) gürleyeyim,1027 ağ yıldırım olup şakıyayım, kâfiri kamış gibi (8) od oluban yandurayım. Tokuzım bir yerine şay durayım, Unşmadan, (9) dögişmeden1028 ‘âlemi yoldurayım. Yaradan Allâhdan meded! dedi. (10) Kogur1029 atrndan yere endi, akup geden an sudan abdest (II) aldı, ağ alnını yere kodı, [iki rek'at]1030 namâz kıldı, ağladı, Kâdir Tapndan (12) hâcet diledi, yüzin yere sürdi, Muhammede şalavât getürdi. (13) Deve gibi kükredi, arşlan gibi apradı, nacra urup 1021 Deyimin anlamı ve yapısı için bk. Drs.75b.2 notu. 1022 fj/" p> Vat.97b.12; Drs.71b.6, 71b.7, 74b.4, 100a.l2 ve bağlama göre okundu. 1023 yjî* yji} Vat.97b.12 ve bağlama göre okundu. 1024 Kelimenin yazılışı, yapısı ve anlamı için bk. Drs.3b.10 notu. 1025 Tamir Vat. 97b. 13 ve bağlama göre yapıldı. 1026 Okuma ve anlamlandırmalar ile teklif için bk. Drs.75b.6 notu. 1027 pLJjjT -* pLJ j Vat. 98a. 1 ve bağlama göre okundu. 1028 Çıkma durumu ekirim birliktelik yerine kullanılışı için bk. 'Drs.75b.8-9 notu. 1029 /y -> f y Drs.19b.13, 20b.6, 23b. 11, 24a.2, 57a.5, 69b.3 ve bağlama göre okundu. 1030 Tamir için bk. Drs.75b.ll notu.

DEDE KORKUT | 303 Drs.76a, ME148, OŞG71.30 (1) haykırdı, yaba yalıpuz kâfire at depdi, kılıç urdı. (2) Döne döne bir zemân yahşi savaş eyledi. Kâfiri alam (3) dedi, alamadı. Bir sâcatda kâfire üç kerre at depdi. (4) Nâgâh gözi kapağına kılıç tokındı, kara kam1031 şorladı1032 (5) gözine endi. Özin şarp yerlere şaldı; görelüm imdi (6) yaradan neyler. Meğer hânum, Boyı1033 uzun Borla Hatun oğlancuğmı (7) ağdı kararı kalmadı. Kırk ince

1034 kız oğlamyıla (8) kara aygırın tartdurdı butun bindi, kara [polat uz] 1035 kılıcın kuşandı. (9) Başum tacı Kazan gelmedi, deyü izin izledi getdi. Gelü (10) gelü Kazana yakın geldi. Kazan helâlini tanımadı, Hân (11) kızınup Kazan üzerine geldi, eydür: Kara ayğırup cılavısmı (12) mapa1036 tartğıl, yiğit! Tike tutup1037 yüzüme bakğıl, yiğit! Altupdağı (13) kara aygın mapa vergil, yiğit! Elüpdeki sur cıdağı [mapa vergil, yiğit!]1038 1031 Kara kan = alca kan anlam denkliği için bk. Drs.76a.4 notu. 1032 Fiilin anlamı için bk. Drs.76a.4 notu. 1033 Drs.21a.8, 25b. 11, 27b. 5, 27b.6, 28a.4, 29a.5 ve bağlama göre okundu. 1 034 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.2 1 a.8 notu. 1035 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76a.8, 81b.4 notu. 1036 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76a.12, 13 notu. 1037 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76a.12, 13 notu. 1038 Tamir için bk. Drs.76a. 12, 13 notu

Drs.76b, ME149, OŞG72. 1 1 (I) Yanurjdağı gök poladugı1039 mağa vergil, yiğit! Bu günümde umud (2) olğıl, mağa [yiğit!]1040 Kala ölke1041 vereyin sağa [yiğit!]1042 dedi. Hatun eydür: (3) Karşum ala

1043 meni1044 ne maşlarsın?1045 Geçmiş menüm günümi ne aşdurursın? (4) Kalkubam yerinden turan Kazan! Kazagüç1046 atuş beline binen (5) Kazan! Ilğayuban1047 kara tağum yıkan Kazan! Gölge-lice1048 kaba ağacum (6) kesen Kazan! Bıçak alup kanadlarum kıran Kazan! Yalışuzca (7) oğlum Omza kıyan Kazan! At üstinde eglenmeyüp (8) yortan Kazan! Senüş belüş1049 ulmış, üzengüye dirmeyen (9) dizüş ulmış, Hân kızı helâlüşi tanımayan gözüş ulmış. (lO)Buşalmış-sm, saşanolmış? Çal kılıcur), yetdüm Kazan! dedi. (II) Bu mahalda Oğuz erenleri bir bir yetdi. Görelüm hânum kimler yetdi: ( 1 2) Kara Dere ağzında Kadir veren, kara boğa derisinden beşiginüg1050 (13) yapuğı'051 olan, açığı tutanda kara taşı kül eyleyen, kara 1039 Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.76b.l, 98a.l notu. 1040 Tamir Vat.98a. 12 ve önceki dizelere göre yapıldı. 1041 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34b.8 notu. 1042 Tamir Vat.98a.13 ve önceki dizelere göre yapıldı. 1043 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76b.3 notu. 1044 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76b.3 notu. 1045 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76b.3 notu. 1 046 jjS'oy— Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76b.4 notu. 1047 Anlam teklifi için bk. Drs.76b.5 notu. 1048*.-*^^ -» Vat.98b.2; Drs.l9b.3, 35a.l, 54a.ll, 63a.2, 79a.5, 86b.l3, 108a.l3, 128b.8’e göre okundu. 1 049 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.76b.8 notu. 1050 -> Vat.98b.7 ve bağlama göre okundu. 1051 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.31b.10, Drs.76b.12 notu.

Drs.77a, ME150, OŞG72.35 (1) bıyığın yedi yerde er) sesinde dügen. Kazan kartaşı (2) Kara Göne çapar yetdi. Çal kılıcug kardaş Kazan, yetdüm! (3) dedi. Anug ardınca görelüm hânum kimler yetdi: Demür (4) Kapu Derve[ndi]ndeki1052 demür kapuyı kapup alan, altmış tutam (5) ala gönderinin] uçında er böğürden. Kazan gibi pehlevâm (6) bir şavaşda üç kerre atmdan yıkan, Kıyan Selcük oğlı (7) Delü Tundar1053 çapar yetdi. Çal kılıcui] ağam Kazan, yetdüm! (8) dedi. Anui) ardmca görelüm kimler yetdi: Varuban destür-(9)-suzca Bayındır Hânur) yağı-sm basan, altmış biç (10) kâfire kan kuşduran. Gaflet Koca oğlı Şer Şemse-(1 l)-ddin çapar yetdi. Çal kılıcui] ağam Kazan, yetdüm! (12) dedi. Anur) ardmca görelüm kimler yetdi: Paraşarui] (13) Bayburd1054 hisarından parlayup uçan, ap1055 alaca 1052 — » yS'ajjjj jji Tamir Drs.32a.2 ve Drs.l24a.6’ya göre yapıldı. 1053 jlJJ ji» — > jl-Ujia Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 1054 ^ jj^Lj — > j Vat.99a.3 ve bağlama göre okundu. 1055 — » ı_j| Vat.99a.4; Drs.32b.4, 47a.6, 49a.7’ye göre okundu; bk. Drs.l24a.9 notu.

DEDE KORKUT | 309 Drs.77b, ME151, OŞG73.15 (1) gerdeğine karşu gelen, kalın Oğuz imrencesi, Kazan Begüi] ymağı Boz (2) ayğırlu Beyrek çapar yetdi. Çal kılıcug hânum Kazan, yetdüm! (3) dedi. Anug ardmca görelüm kimler yetdi: Çaya1056 baksa (4) çalımlu, [çal]1057 kara kuş erdemlü,1058 kur kurma1059 kuşaklı, kulağı altun (5) küpeli,1060 kaim Oğuz beglerini bir bir atdan yıkan Kazı-lık1061 (6) Koca oğlı Beg Yegenek çapar yetdi. Çal kılıcug ağam (7) Kazan, yetdüm! dedi. Anug ardmca görelüm kimler yetdi: Yigirmi (8) dört boym ohşayan1062 Deli Tundar1063 yetdi. Anug (9) ardmca big kavm[lu]1064 başlan1065 Düğer1066 yetdi. Anug ardmca (10) big Bügdüz başlan Emen1067 yetdi. Anug ardmca tokuz (11) koca başlan Aruz1068 yetdi. Şaydukumça1069 Oğuz begleri (12) dükense1070 olmaz. Kazanug begleri hep yetdi, üzerine (13) yığnak oldı. An sudan abdest aldılar, [ağ almlarm yere kodılar],1071 iki 1056 oW Vat.99a.6; Drs.32b.8, 37a.4’e göre okundu. 1057 Tamir için bk. Drs.77b.4 notu. 1058 A-°j' Vat.99a.6; Drs.32b.8, 37a.5, 96a. 12 ve bağlama göre okundu. 1059 Kur kurma kuşak tamlamasının okunuşu ve anlamı için bk. Drs.32b.8, 77b.4 notu. 1060 Kulağı altım küpeli Oğuz Beyi için bk. Drs.32b.8-10, 77b.3-6 notu. 1061 Kelimenin anlamı için bk. Drs.4a.4 notu. 1062 Fiilin anlamı için bk. Drs.77b.8 notu. 1063 Drs.50a.2, 78a. 7, 78a. 11 vd’ne göre okundu. Aynca bk. Drs.77b.8 notu. 1064 — > jk-y Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.77b.9, 10, 11 notu. 1065 Kelimenin anlamı ve yapısı için bk. Drs.77b.9, 10, 11 notu. 1 066 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.77b.9 notu. 1067 Tanımlamanın açıklaması içinbk. Drs.77b.9, 10, 11 notu. 1068 Tanımlamanın açıklaması içinbk. Drs.77b.9, 10, 11 notu. 1069 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.77b.ll notu. 1070 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.20b. 1 2 notu. 1071 Tamir için bk- Drs.77b.13 notu.

Drs.78a, MEÎ52, OŞG73.33 DEDE KORKUT ] (1) rekcat namaz kıldılar. adı görklü Muhammede şalavât getûıdiler. (2) Bi-tekellüf kâfire at şaldılar, kılıç nrdılar. Ol (3) gön ciğerinde olan er yiğitler belürdi, ol1072 gün (4) nâ-merdler şapa yer gözetdi. Bir kiyâmet savaş oldı, (5) meydân tolu baş oldı, kiyâmetüg bir güni oldı. (6) Beg nökerden, nöker beg-den ayrıldı.1073 [Taş]1074 Oğuz begler[i]1075 ile (7) Tundar sağa depdi. Cilasun1076 yiğitlerde Kara Budak (8) sola depdi. Kazan gendü düpe depdi, tekür ile (9) sögli1077 melike havale oldı, bögürdübeni atdan yere şaldı, (10) alca kanın yer üzerine dökdi. Sağ tarafda Kara (11) Tekür1078 Melike Tundar karşu geldi, kılıçladı, yere (12) şaldı. Şol tarafda Boğacuk Melike Kara Budak karşu (13) geldi, şancubam yere çaldı, depretmedin başm kesdi. 1072 oy —> Jjl Bağlama göre okundu. 1073 Fiilin anlamı için bk. Drs.33b.13 notu. 1074 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.78a.6 notu. 1075 jlSC -> J3C Tamir Vat91aJ>, Drs.33b.13 ve bağlama göre yapıldı. 1076 —> ÖJ-5U- Val_99b.3; Drs.7b.6, 12b.9, 34a. 1, 34b.8, 68a.8, 87a.7’e göre okundu. 1077 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs^la.2 notu. 1078 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34a.6, 78a. 11 notu. 311

Drs.78b, ME153, OŞG74.12 ( 1 ) Boyı uzun Borla Hatun kara tuğın kâfirürj kılıçladı, (2) yere şaldı. Tekür alındı kâfir kaçdı. Derelerde (3) kâfire kırğun girdi, on beş bir) kâfir kimi kırıldı, (4) kimi tutıldı. Kazan, oğlı üzerine geldi, endi,1079 elin (5) çözdi; kuca kuca ata ile oğul görişdi. Üç (6) yüz yiğit Oğuzdan şehid oldı. Kazan oğlancuğın (7) kurtardı, geni döndi; ğazâ mübârek oldı. Oğuz (8) begleri toyum oldı. Ağca Kala Sürmelüye gelüp Kazan (9) kırk otak dikdürdi. Yedi gün yedi gece yeme içme (10) oldı. Kırk ulı1080 kubla kırk câriyye, oğb başma (1 1) çevürdi,1081 âzâd eyledi. Cilasun erenlere kara ölke1082 (12) verdi, cebe1083 cuka verdi. Dedem Korkut gelüben (13) şazılık çaldı, bu oğuz-nâmeyi düzdi koşdı. 1079 -> Vat.99b.7 ve bağlama göre okundu. 1080 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.78b.10 notu. 1081 Fiilin anlamı içinbk. Drs.78b.l l notu. 1082 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.34b.8 notu. 1083 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 la.4 notu.

Drs.79a, ME154, OŞG74.26 (1) böyle dedi: İmdi kam dedügüm yeg1084 erenler, dünyâ (2) menüm deyenler? [Anlar dahi bu dünyâya geldi geçdi, kervân gibi kondı göçdi, Anları dahi]1085 ecel aldı, yer gizledi. Fâni dünyâ kime (3) kaldı? Gelimli gedimli dünyâ. Âhir1086 şop ucı (4) ölümli dünyâ. Yom vereyim hânum: Yerlü1087 kara tağurj yıkılmasun! (5) Gölgelice kaba ağacın] kesilmesün! Karun1088 akan (6) görklü suyun kunmasun! Kanadlarur) ucı kırılmasını! (7) Kadir seni nâ-merde muhtâc etmesün! Çapariken ağ boz atuq (8) büdremesün! Çalışanda kara polat uz kılıcug (9) gedilmesün! Allah veren ümlzür) üzilmesün! Âhir şopı (10) an imândan ayırmasun! Ağ alnurjda1089 beş1090 kel[im]e1091 du'â kılduk, (11) kabül olsun! Yığışdursun dürişdürsün! Günâhuguzı (12) adı görklü Muhammede bağışlasun! Hânum1092 hey! (13)