Kazılık Koca Oğlı Yegenek Boyı

Kazılık Koca oğlı Yegenek, taze (12) yigit-cük, Yaradan Allâha şığındı, bi-zevâl ma'büdı ögdi, (13) eydür: Yücelerden yücesin, kimse bilmez necesin. cAziz Tagn! [Sen]1345 1341 j\ JJ -» jlJJ jJ» Drs.50a.2, 78a.7, 78a.ll, 106b.5 ve bağlama göre okundu. 1342 çs-u_ j- ls- u-— j— Tamir bağlama göre yapıldı. 1343 Kelimenin anlamı için bk. Drs.l03b.7, 106b.5 notu. 1344 Tamir için bk. Drs.l06b.6 notu. 1345 Tamir Vat. 1 02b.7 ve bağlama göre yapıldı.

Drs.l07a, ME210, OŞG102.12 ( 1 ) anadan toğmadug . Sen atadan olmadug.1346 Ki (m] se 1347 nzkm yemedüg. (2) Kimseye güc etmedüg.1348 Kamu yerde ahadsin.1349 [Sen]1350 Allâhu şamedsin.1351 Âdeme sen (3) tâc urdug. Şeytâna lacnet kıldııg. Bir şuçdan ötüri (4) dergâhdan sürdüg. Nemrûd göge oh atdı. Kamı yanık (5) balığı karşu tutdug. Ululığuga haddüg [yok.]1352 Senüg boyug, kaddüg (6) yok ya cismile ceddüg yok. Urduğm ulıtmayan ulu Tagn! (7) BaşduğmbelürtmeyenbellüTagn! Götürdügin göge (8) yettiren görklü Tagn! Kakıduğm kahr eden kahhâr Tagn! (9) Birligüge şığmdum, çalabum Kadir Tagn, meded senden! (10) Kara tonlu kâfire at deperem, işümi sen ogar! dedi. (11) Hemân dem at şaldı, yel gibi yetdi, yelim gibi yapışdı. (12) Kâfirüg çignine bir kılıç urdı, geyimini geçimini13-''3 toğradı, (13) altı parmak derigligi zahm erişdürdi. Kara kanı şorladı, 1346 “O doğurmamış ve doğmamıştır. ” Kur’an, İhlas, 1 12/3, (KTA). 1347 Tamir Vat. 102b. 8 ve bağlama göre yapıldı. 1348 güc et- fiilinin anlamı içinbk. Drs.l07a.2 notu. 1349 “O Allah bir tektir. ” Kur’an, İhlas, 112/1, (KTA). 1350 Tamir soylamamn diğer dizelerine göre yapıldı. 1351 “Allah her şey’den müstağni ve her şey ona muhtaçtır. ” Kur’an, İhlas, 112/2, (KTA). 1352 Tamir Vat. 102b. 10 ve sonraki iki dizeye göre yapıldı. 1353 İkilemenin anlamı için bk. Drs.38a.l notu.

DEDE KORKUT | 429 Drs.lö7b, ME211, OŞG102.38 (1) kara şağn sokmanı tolu kan oldı. Kara başı bunaldı, (2) büğlü oldı. Hemân döndi, kakaya kaçdı. Yegenek ardmdan (3) yetdi, hişâr kapusına girmişiken1354 kara polat uz kılıc[ıyl] a1355 (4) egsesine eyle çaldı kim başı top gibi yere düşdi. (5) Andan Yegenek atın dönderdi, leşkere geldi. Tutsak olan (6) Kazılık Kocayı şalı vermişler, çıkup geldi. Hay (7) beg yiğitler, kâfiri kim öldürdi? deyü şoylamış. Görelüm hânum (8) ne şoylamış, eydür: Kaytabanun mayasını yüklü kodum; ner midür, (9) mâya mıdur, am bilsem. Kaza[ğucum1356 kısrağın yüklü kodum; Aygır mıdur, kısrak mıdur, am bilsem. Ağ]ayüum1357 koyumun yüklü kodum; Koç mıdur, (10) koyun mıdur, am bilsem Ala gözlü görklü helâlüm yüklü kodum; (11) erkek midür, kız mıdur, anı bilsem. Mere beg yigit-ler, haber (12) mapa, Yaradanurj ‘ışkına, dedi. Yegenek1358 burada şoylamış. (13) Görelüm hânum ne şoylamış, eydür: Kaytabanup mâyasmı yüklü 1354 Önceki tercümeler ve teklif için bk. Drs.l07b.3 notu. 1355 -» 4İ_»_L J Tamir Vat.l03a.3 ve bağlama göre yapıldı. 1356 »y y^«y Okuma şekilleri ve tamir içinbk. DKON: 294-297. 1357 e j-L' — > f Okuma şekilleri ve tamir için bk. DKON: 294-297. 1358 liriJİÖ Yayım şekli ve yorum için bk. Drs. 106a. 1 notu.

DEDE KORKUT | 431 Drs.l08a. ME212, OŞG103.10 (1) kodup, ner oldı. Kaza[ğucup1359 kısrağın yükli kodup, aygır oldı. Ağ] ayıltıp 1360 koyunıpı yükli kodup, koç oldı. (2) Ala gözlü görklü helâlüp yüklü kodup, aslan oldı, dedi. (3) Yegenek, babasıyıla görişdi, andan1361 kalan1352 begler görişdi. Pes bir (4) oğuldan begler hişâra yöriş etdiler, yağmaladılar. Babasıyıla Yegenek (5) gizlü yaka tutuban yiyleşdiler. İki hasret birbirine bulışdılar, issüz (6) yerüp kürdi gibi ulışdılar, Tapnya şükürler kıldılar. KaTanup (7) kellsâsm yıkup yerine mescid yapdılar, ‘azîz Tapu adma kudbe1363 (8) okıtdılar. Kuşup alakanını, kumaşup anısını, kızup gökçeğini (9) tokuzlama çarğap çuka Baymdır Hâna pencik çıkardılar. (10) Bâkı-sin ğâzi-lere bahş etdiler.1364 Döndiler, evlerine geldiler. (11) Dedem Korkut gelüben boy boyladı, şoy şoyladı. (12) Bu Oğuz-nâme Yegenegüp olsun! dedi: (13) Yom vereyin hânum: Yerlü1365 kara tağlarup yıkılmasun! Gölgelice kaba ağacup 1359 oy Okuma şekilleri ve tamir için bk. DKON: 294-297. 1360 jJİjt Okuma şekilleri ve tamir için bk. DKON: 294-297. 1361 OaJt — > oajl Drs.22b.7, 53a.2, 94b.4, 107b.5, 129b. 1, 132b. 13, 135a.9!a göre okundu. 1362 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l08a.3 notu. 1363 Vat.l03b.l’de geçen hutbe' den hareketle okundu. 1364 Bahş et- deyiminin anlamı için bk. Drs.108a.10 notu. 1365 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l9b.3 notu.

Drs.l08b, ME213, OŞG104.8 (I) kesilmesün! Ağ şakallu babag yeri uçmak olsun! Ağ (2) bürçeklü anaç yeri behişt olsun! Âhir şor)i an (3) imândan ayırmasım! Ağ alnurjda beş kelime ducâ kılduk,1366 kabul (4) olsun! Günâhujguzı adı görklü Muhammed Mustafa yüzi (5) şuyma bağışlasını! Hânum hey! Basat Depe-(6)-gözi Öldürdügi Boyı1367 Beyân eder Hânum hey! (7) Meğer hânum, bir gün Oğuz otururiken üstine yağı geldi; (8) dün içinde1368 ürkdi göçdi. Kaçup gederiken Aruz (9) Kocanug oğlancuğı düşmiş, bir aslan bulup götürmiş, (10) beslemiş. Oğuz gene eyyâmıla gelüp yurdma kondı. Oğuz (II) Hân[m]uq1369 ılkıcısı gelüp haber getürdi, eydür: Hânum, sazdan (12) bir aslan çıkar it [gibi] ürür,1370 apul apul yörişi1371 âdem gibi. (13) At başuban kan sömürür. Aruz eydür: Hânum, ürkdügümüz 1366 Adi J-üi Vat.l03b.7; Drs.35a.8, 79a.l0, 87a.3, 102b.9, 147b.5, 154a.3’e göre okundu. Ayncabk. Drs.113a.12 notu. 1367 ^ y -> grijri Drs.63a.8, 137b. 13 ve bağlama göre okundu. 1368 Deyimin anlamı içinbk. Drs.4b.4 notu. 1369 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.108b.10-H notu. 1370 Okuma şekilleri ve tamir teklifi için bk. Drs.108b.12 notu. 1371 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.55a.9, 108b.l2 notu.

Drs.lü9a, ME214, OŞG105.11 (1) vaktin düşen menüm oğlancuğum-dur belki, dedi. Begler bindiler, (2) aslan yatağı üzerine geldiler. Aslanı kaldurup oğlam (3) tutdılar. Aruz oğlanı alup evine getürdi. Şaddık (4) etdiler, yeme içme oldı. Amma oğlam ne[-]kadar getürdilerise turmadı, (5) gerü aslan yatağına vardı. Gerü tutup getürdiler. Dedem Korkud (6) geldi, eydür: Oğlanum, sen insansın, hayvanda muşâhib (7) olmağıl! Gel, yahşi at bin, yahşi yiğitlerde eş yort! (8) dedi. Ulu kardaşup adı Kıyan Selcükdür, senüp (9) adup Basat olsım. Adupı men verdüm, yaşupı Allah (10) versün, dedi. Oğuz bir gün yaylaya göçdi. Aruzur) (11) bir çobanı varidi, adına Kogur Koca [oğlı]1372 Şan Çoban (12) derleridi. Oğuzug öp ince bundan evvel kimse göçmezidi. (13) Uzun Bıpar demegde meşhür bir bnjar varidi. Ol bırjara

Drs.lG9b, ME215, OŞG105.26 (1) perriler konmışıdı. Negâhenden koyun ürkdi. Çoban erkece (2) kakıdı, ileni vardı, gördi kim peni kızlan kanat (3) kanada bağlamışlar, uçarlar. Çoban kepeneğini üzerlerine (4) atdı, peni kızınup bilini tutdı. Tamac edüp derhâl (5) cimâc eyledi. Koyun ürkmeğe başladı çoban koyunup (6) öp ine segirtdi. Perri kızı kanat urup uçdı, (7) eydür: Çoban, yıl temam olıcak mende emânetüp var; gel, al, (8) dedi. Amma Oğuzup başma zeval getürdüp, dedi. (9) Çobanup içine korhu düşdi, amma kızup derdinden (10) bepzi sarardı. Zemânla Oğuz gene yaylaya göçdi çoban (11) gene bu bıpara geldi. Gene koyun ürkdi, çoban ilerü (12) vardı, gördi [-] kim bir bağanak yatur, yaldır yaldır yaldurur. (13) Perri kızı geldi, eydür: Çoban, emânetüp gel al! Amma

Drs.llOa, ME216, OŞG106.8 (1) Oğuzug başına zeval getürdüg, dedi. Çoban bu (2) bağanağı1373 göricek cibret aldı, gerü döndi, sapan (3) taşına tutdı. Urdukça böyüdi çoban bağanağı (4) kodı kaçdı. Koyun ardına düşdi. Meğer ol[-]dem Bayındır (5) Hân beglerile seyrâna binmişleridi.1374 Bu bnjarur) üzerine geldiler, (6) gördiler kim bir cibret nesne yatur, başı göti belürsiz. (7) Çevre aldılar. Endi bir yiğit bum depdi, depdükçe böyüdi. (8) Birkaç yiğit dahi endiler,1375 depdiler, depdüklerince böyüdi. (9) Aruz Koca dahi enüp depdi,1376 mahmüzı tokındı (10) bu bağanak yarıldı, içinden bir oğlan çıkdı; gevdesi (11) âdem, depesinde bir gözi var. Anız aldı bu oğlam (12) eteğine sardı, eydür: Hânuın, mum1377 mağa verüıj; oğlum Basatıla (13) besleyeyin,1378 dedi. Baymdır Hân: Senüp olsun, dedi. 1373 -> Drs.llOa.3, 110a. 10 ve bağlama göre okundu. 1374 çp — » tŞ3 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.llOa.5 notu. 1375 A-^' A-1^' Bağlama göre okundu. 1376 ış A^ -> A-V Bağlama göre okundu. 1377 Ağız taklidi örneği için bk. Drs.llOa. 12 notu. 1378 -> Drs.108b.10, 110b.5, 110b.6 ve bağlama göre okundu.

Drs.llOb, ME217, OŞG106.22 (1) Aruz, Depegözi aldı evine getürdi. Buyurdı, bir dâye (2) geldi, emcegini ağzına verdi. Bir şordı olanca1379 südin (3) aldı, iki şoıdı kanın aldı, üç şordı canın (4) aldı. Birkaç dâye getürdiler, helak etdi. Gördiler (5) olmaz, Süd ile besleyelüm, dediler. Günde bir kazan süd yetmezidi. (6) Beslediler, böyüdi, gezer oldı, oğlancuklanla oynar oldı. (7) Oğlancuklarui) kiminüg burnm, kiminüg kulağın yemeğe başladı. (8) El-hâşılı, ordı1380 [uşakları]1381 bunug ucmdan katı incindiler,1382 Câciz (9) kaldılar, Aruza şikâyet edüp ağlaşdılar. Aruz Depe(10) -gözi dögdi, sögdi, yasak eyledi; eslemedi. Âhir (11) evinden kovdı. Depegözüi] peri anası gelüp oğlınug (12) parmağma bir yüzük geçürdi: Oğul, sapa oh batmasun, (13) tenüpi kıhç kesmesün, dedi. Depegöz Oğuzdan çıkdı, 1379 Kelimenin anlamı için bk. Drs.59a.6, 1 10b.2 notu. 1380 Kelimenin okunuşu ve anlamı için bk. Drs.llOb. 8 notu. 1381 Tamir teklifi için bk. Drs.llOb. 8 notu. 1382 JVun’un noktası yazılmış, dişi yazılmamıştır.

Brs.llla, ME218, OŞG107.1 { 1 ) bir yüce tağa vardı, yol kesdi, âdem aldı,1383 böyük (2) harami oldı. Üzerine birkaç âdem gönderdiler. Oh atdılar, (3) batmadı; kılıç urdılar, kesmedi; sügüyile şançdılar, (4) ilmedi. Çoban çoluk kalmadı, hep yedi. Oğuzdan (5) dahi âdem yemeğe başladı Oğuz yığılup üzerine vardı. (6) Depegöz görüp kakıdı, bir ağacı yerinden kopardı, (7) atup elli altmış âdem helak eyledi. Alplar başı Kazana (8) darb urdı, dünyâ başına tar oldı. Kazanın) kardaşı (9) Kara Göne, Depegöz elinde zebûn oldı. Dozan oğlı (10) Alp Rüstem şehîd oldı. Öşün1384 Koca oğlı gibi (11) pehlevân, elinde şehîd oldı; a[yjruk1385 cândan ögey1386 (12) karındaşı Depegöz elinde helak oldı. Demür Tonlı (13) Mamak elinde helâk oldı. Bıyığı Kanlu Bügdüz Emen 1383 Âdem al- deyiminin anlamı için bk. Drs.llla.l notu. 1 3 84 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 1 1 a. 1 0 notu. 1385 Okuma şekilleri ve tamir teklifi için bk. Drs.llla.il notu. 1386 yS'I -»i/j1 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l lla.l 1 notu.

DEDE KORKUT | 445 Drs.lllb, ME219, OŞG107.12 (1) elinde zebûn oldı. Ağ şakallu Anız Kocaya kan kuşdurdı, (2) oğlı Kıyan Selcüküp ödi yarıldı. Oğuz Depegöze (3) kâr kılmadı, üıkdi kaçdı. Depegöz çevürüp1387 öpin (4) aldı, Oğuzı salıvermedi, gerü yerine kondurdı. (5) El-hâşıl, Oğuz yedi kene ürkdi. Depegöz öp in alup (6) yedi kerre yerine getürdi. Oğuz, Depegöz elinde temam zebun (7) oldı. Vardılar Dede Korkutı çağırdılar, anupıla tanışdılar. (8) Gelüıj kesim keseliim, dediler. Dedem Korkudı Depegöze gönderdiler. (9) Geldi, selâm verdi, eydür: Oğul Depegöz, Oğuz elüpde (10) zebûn oldı, bunaldı. Ayağup toprağına meni şaldılar. (11) Sapa Kesim verelüm, derler, dedi. Depegöz eydür: Günde (12) altmış âdem verüp yemeğe, dedi. Dede Korkud eydür: Bu veçhile (13) sen âdem komaz, dükedürsin, dedi. Amma günde iki âdem ile 1387 ^ jj * -> Drs.57b.8, 114a.8, 114a. 10, 114a.ll ve bağlama göre okundu.

Drs.ll2a, ME22Û, OŞG107.25 (1) beş[-]yüz koyun verelüm, dedi. Dede Korkud böyle degec (2) Depegöz eydür: Hoş, öyle olsun, evet; hem1388 mapa iki (3) âdem verüp, yemegüm benüm pişürsün, men yeyeyim, dedi. Dede (4) Korkud döndi, Oğuza geldi, eydür: Yürjlü Koca ile (5) Yapağulu Kocayı Depegöze verüp, aşm pişürsün, dedi. (6) Ve hem günde iki âdem ile beş[-]yiiz koyun istedi, dedi. Bunlar (7) dahi râzi oldı. Dört oğlı olan birin verdi, (8) üçi kaldı; üç olan birin verüp iki kaldı; (9) iki olan birin verdi, biri kaldı. Kapak Kan derler (10) bir gişi var idi, iki oğlı var idi. Bir oğlm verüp (1 1) biri kalmış idi. Gerü nevbet tolanup apa gelmişidi. Anası (12) feryâd edüp ağladı, zardık eyledi. Meğer hânum, Aruz oğlı (13) Basat gazaya getmiş idi; ol mahalda geldi. Kancuk eydür: 1388 ^ ^ Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.ll2a.2 notu.

Drs.ll2b, ME221, OŞG108.5 (1) Basat şimdi akın-dan geldi. Vaıaym, bolayki mağa bir (2) esir vereydi, oğlancuğum kurtaraydum, dedi. Basat altunlu (3) günlügin tiküp oturur iken gördiler ki bir hatun gişi (4) gelür. Geldi, içerü girdi. Basatfa].1389 selâm verdi, ağladı, (5) eydür: Avcma sığmayan uluglu ohlı,1390 Erdebil1391 teke1392 boynuzmdan (6) katı yaylı, îç Oğuzda Taş Oğuzda adı bellü Aruz (7) oğlı hânum Basat, marja meded! dedi. Basat eydür: Ne dilersin? (8) Kancuk eydür: Yalancı dünye yüzinde bir er kopdı. Yaylımmda (9) Oğuz elin kondurmadı. Kara polad uz kılıç [çalup baş]1393 kesenler, (10) kılım kesdür[e]medi.1394 Karğu a1395 çıda oynadanlar ildüremedi. (11) Kayın ohı atanlar kâr kılmadı. Alplar başı Kazana bir darb (12) urdı, kardaşı Kara Göne elinde zebun oldı. Bıyığı (13) Kanlu Bügdüz1396 Emen elinde zebûn oldı. Ağ sakallu babag 1389 il- ^ a1pL^-İ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll2b.4 notu. 1390 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll2b.5 notu. 1391 J -» j\ Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll2b.5 notu. 1392 Önceki anlamlandırma ve teklif için bk. Drs.ll2b.5 notu. 1393 Tamirlerle ilgili olarak bk. Drs.ll2b.9, 10 notu. 1394 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.l 12b.9, 10 notu. 1395 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l 12b. 10 notu. 1396 Drs.33a.5, llla.l3’e göre okundu.

Drs.ll3a, ME222, OŞG108.20 (1) Aruza kan kuşdurdı. Meydân yüzinde kardaşug Kayan (2) Selcük ödi şıtdı,1397 cân verdi. Kalın Oğuz beglerin (3) dahi kimini zebun ediip, kimini şehıd eyledi. Yedi (4) katla Oğuzı yerinden sürdi. Kesim dedi, kesdi: (5) Günde iki âdem, beş yüz koyun istedi. Yüplü Koca (6) ile Yapağulu Kocayı aça hizmetkâr verdiler. Dört oğh (7) olan birin verdi, üç olan birin verdi, iki (8) olan birin verdi. İki oğlancuğum varidi. Birin (9) verdürn, biri kaldı. Çevrüldi, nevbet gerii mapa geldi (10) anı dahi isterler. Hânum, mağa meded! dedi. Basahııj (1 1) karang[u]lu1398 gözleri yaşıla toldı. Kanndaşıyçün şoylamış. (12) Görelüm hânum ne şoylamış, eydür: Kırk1399 yerde tikilmiş (13) otahlarup o zâlim yıkdurdı,1400 ula1401 kardaş! Yüğrük 1397 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll3a.2 notu. 1398 A -> A A'-’1 A Drs.l30b.4, 133b.8, 138a.9’a göre okundu. 1399 il A öA okuma teklifi içinbk. Drs.113a.I2 notu. 1400 Fiilin anlamı için bk. Drs. 113a. 13-1 13b.7 notu. 1401 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll3a.l3-113b.7 notu.

DEDE KORKUT 453 Drs.ll3b, ME223, OŞG108.32 (I) olan atlanır), tavlasından o zâlim seçdürdi,1402 ula (2) kardaş! Beserek beserek develerürj katânndan o zâlim (3) ayırdı, ula kardaş! Şölenügde koduğui)1403 koyunug o zâlim (4) kırdı, ula kardaş! Güvencümle getürdügüıj gelincügüg o zâlim (5) senden ayırdı, ula kardaş! Ağ sakallu babamı Oğul!, deyü (6) ağlatdug, ula kardaş! Ağca1404 yüzlü anamı şızlatdui), (7) ula kardaş! Karşu yatan kara tağum yükseği kartaş! (8) Akındılı görklü şuyumug taşkunı kardaş! Güçli (9) belüm kuvveti, karangu[lu]1405 gözlerümür) aydım kardaş! Kardaşumdan (10) aynldum, deyü çok ağladı, zanlık laldı. Ol hatun (II) gişiye bir esir verdi, Var oğlurjı kurtar, dedi. (12) Hatun aldı, geldi, oğlı yerine verdi; hem Oğlurç (13) geldi, deyü Aruza muştuladı. Aruz sevindi,1406 kalın Oğuz begler[i] 1 407 ile' 1402 Fiilin anlamı içinbk. Drs.ll3a.l3-113b.7 notu. 1403 aJ Aja jî — > dlijj ji Okuma şekli ve teklif için bk. Drs.ll3b.3 notu. 1404 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll3b.6 notu. 1405 y -» AjSüi j Tamir için bk. Drs.ll3b.9 notu. 140 6 Aruz sevindi cümlesi, satır üzerine eklenmiştir. 1407 -> iş JSL j Tamir bağlama göre yapıldı.

Drs.ll4a, ME224, OŞG109.19 (1) Başata karşu geldi. Basat babasının] elin öpdi. (2) Ağlaşdılar, bozlaşdılar. Anasının] evine geldi. Anası (3) karşu geldi, oğlancuğım kuçdı. Basat anasmur) (4) elin öpdi. Görişdiler, bozlaşdılar. Oğuz begleri derildi, (5) yemeler içmeler oldı. Basat eydür: Begler, kardaş oğrrna (6) Depegöz ile bulaştıranı,1408 ne buyurursız? dedi. Kazan Beg (7) burada şoylamış. Görelüm hânum nece şoylamış, eydür: (8) Kara evren kopdı Depegöz; carş yüzinde'409 çevürdüm, alımadum, (9) Basat! Kara kaplan kopdı Depegöz; kara kara tağlarda (10) çevürdüm, alımadum, Basat! Kağan aslan kopdı Depegöz; (11) kalır) sazlarda çevürdüm, alımadum, Basat! Er olsar), (12) yeg olsag; mere, men Kazanca olmayasın, Basat! (13) Ağ şakallu babarjı ağlatmağıl, ağ bürçeklü arjagı bozlatmağıl! dedi.1410 1408 Okuma teklifi için bk. Drs.ll4a.6 notu. 1409 Okuma şekilleri, teklif ve anlam için bk. Drs.ll4a.8 notu. 1410 Burada dedi, yanlışlıkla 12. satırın sonuna yazılmıştır.

Drs.ll4b, ME225, OŞGllO.l (1) Basat eydür: Elbetde varuram, Kazan ey dür: Sen bilürsin, (2) Babası ağladı, eydür: Oğul, ocağum issüz koma. Kerem (3) eyle, varma! dedi. Basat eydür: Yoğ ağ sakallu caziz (4) baba, varuram, dedi, eslemedi. Belüginden bir tutam oh (5) çıkardı, beline şokdı, kıhcm hamâyil kuşandı, (6) yaym kanısına bırakdı, eteklerin kıvırdı. Babasmug, (7) anasınur) elini öpdi, helâllaşdı, Hoş kalug! dedi; (8) Depegöz olduğı Şalahana1411 kayasına geldi, gördi (9) Depegöz güne karşu arhasın vermiş, yalıpuz. Çekdi (10) belinden bir oh çıkardı. Depegözüp yağrrna1412 bir oh (11) urdı, oh geçmedi, pârelendi. Bir dahi atdı, ol (12) dahi pare pare oldı. Depegöz Kocalara eyitdi: Bu (13) yerürj slgegi bizi üşendürdi, dedi. Basat bir dahi 141 1 Anlam ve yapı için bk. Drs.ll4b.8 notu. 1412 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 14b. 1 0 notu.

Drs.ll5a, ME226, OŞG1 10.13 (1) atdı, ol dahi pârelendi, bir paresi Depegözüp (2) öpine düşdi. Depegöz sıçradı, bakdı, Basat[ı] 1413 gördi. (3) Elin eline çaldı, kaş kaş güldi, kocalara eydür: (4) Oğuzdan yine bize bir turfanda kuzı1414 geldi, dedi. Başatı (5) öp ine katdı, tııtdı, boğazdan şalmdurdı. Yatağına (6) getürdi, edüginüp1415 koncına şokdı, eydür: Mere kocalar (7) ikindü vakti mum1416 mapa çevüresiz, yeyem, dedi, yine uyudı. (8) Basatup hançeri varidi; edügini1417 yardı, içinden çıkdı, (9) eydür: Mere kocalar, munup1418 ölümi neden-dür? Eyitdiler: Bilmezüz, (10) amma gözinden ğayn yerde et yokdur, dediler. Basat Depe(11) -gözüp başı uçma geldi, kapak kaldurdı, bakdı, (12) gördi kim gözi etdür. Eydür: Mere kocalar, süglügi ocağa (13) kop, kızsun, dedi. Süglügi ocağa bırakdılar, kızdı 1413 Tamir bağlama göre yapıldı. 1414 ’ijjji -» ijjji Drs.26b.12, 60b.8, 67b.2, 74b.5 ve bağlama göre okundu. 1415 eEi'jjl —> dhf Bağlama göre okundu. 1416 -> Drs.110a.12, 143a. 11 ve bağlama göre okundu. 1417 ^ jjl — » ^ Bağlama göre okundu. 141 8 -> dkj* Ağız taklidi örneği için bk. Drs. 1 15a.7, 9 notu.

Drs.ll5b, ME227, 0ŞG1 10.27 (1) Basat eline aldı, adı görklü Muhammede şalavât getürdi, (2) süglügi Depegözüg gözine eyle başdı kim Depegözüg (3) gözi helak oldı. Şöyle nacra urdı haykırdı (4) kim tağ ve taş yangulandı.1419 Basat sıçradı, koyun (5) içine mağaraya düşdi. Depegöz bildi kim Basat mağâra(6) -dadur. Mağâranug kapusm alup bir ayağm kapunug bir yanma, (7) birin dahi bir yanma kodı, eydür: Mere koyun başlan erkeç, 1420 (8) bir bir gel geç, dedi. Bir bir gelüp geçdi her birinüg başlann (9) şığadı. Toklıcak-lar devletlim sakar koç, gel geç, dedi. Bir (10) koç yerinden kalkdı, gerinüp sündi. Defi Basat koçı (11) başup boğazladı, derisini yüzdi, kuyruğıyıla başım (12) deriden ayırmadı, içine girdi. Basat, Depegözüg ögine (13) geldi. Depegöz de bildi kim Basat deri içindedür. 1419 _jS4l_ı — > ,şjsJ SİsLj Bağlama göre okundu. 1420 Tammlamanm açıklaması için bk. Drs.77b.9, 10, 11 notu.

Drs.llöa, ME228, 0ŞG111.6 ( 1 ) eydür: Ay sakar koc, menüm nereden helak olacağımı bildüp . (2) Şöyle çalayım seni mağara divârma kim kuyruğup mağarayı (3) yağlasun, dedi. Basat koçup başım Depegözüp (4) eline şundı. Depegöz boynuzundan berk tutdı, kalduncak (5) boynuz deriyile elinde kaldı. Basat, Depegözüp budı (6) arasmdan şıçrayup çıkdı. Depegöz boynuzı götürüp (7) yere çaldı, eydür: Oğlan, kurtridup mı? Basat eydür: Tangrum (8) kurtardı, Depegöz eydür: Mere oğlan, al şol parmağumda(9) -ki1421 yüzügi, parmağupa tak, sapa oh ve kılıç kâr eylemesün, (10) Basat aldı, yüzügi parmağına geçürdi. Depegöz eydür: (11) Oğlan, yüzügi alup takındup mı? Basat eydür: Takındum, (12) Depegöz, Basatup üzerine ku[yul)dı,1422 hançerde çaldı, kes[düremej di.1423 [Basat]1424 (13) sıçradı, gep yerde turdı gördi kim yüzük gene 1421 jjS'oJ-ıi-L. jj — > yS'aj^pL. ^ Bağlama göre okundu. 1 422 ıŞiji -> lS-lL y> Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs. 1 1 6a. 1 2 notu. 1423 tş-'—S' — » Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs. 11 6a. 12 notu. 1424 Tamir bağlama göre yapıldı.

Drs.llöb, ME229, 0ŞG111.21 (1) Depegöziig ayağı altında yatur. Depegöz eydür: Kurtıldug mı? (2) Basat eydür: Tangrum kurtardı,1425 Depegöz eydür: Oğlan, (3) şol künbedi gördüg mi? Eydür: Gördüm, Depegöz eydür: Menüm (4) hâzinem var, ol kocalar almasunlar, var mührele1426 di,1427 Basat (5) künbed içine girdi, gördi kim altun akça yığılmış, bakarak (6) gendüzin unıtdı. Depegöz künbedüg kaplısın aldı, eydür: (7) Künbede girdür) mi? Basat eydür: Girdüm, Depegöz eydür: Şöyle çalayım (8) ki künbedile tartağan olasın, dedi. Basatug diline (9) bu geldiHkim Lâ ilahe illallah Muhammedün Resülullâh! dedi. Dedi (10) hemân-dem künbed yanldı, yedi yerden kapu açıldı, birinden (11) taşra geldi. Depegöz künbede elin şokdı, eyle (12) ka[r]çadı[-]kım1428 künbed zir u zeber oldı. Depegöz eydür: Oğlan, (13) kurtıldur) mı? Basat eydür: Tangrum kurtardı, dedi. Depegöz 1425 c Jjjî -> Drs.ll6a.8, 116b.2, 116b.l3, 1 17a.l3 ve bağlama göre okundu. 1426 jr* -» jŞr> Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll6b.4 notu. 1427 Okıima şekilleri ve teklif için bk. Drs.l 16b.4 notu. 1428 — > 1^2-Lş-jU Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.l 16b. 12 notu.

Drs.ll7a, ME230, OŞG112.13 (1) eydür: Sağa ölüm yoğımış. Şol mağarayı gördür) mi? Basat (2) eydür: Gördüm, Eydür: Anda iki kılıç var; biri kınlu, biri (3) kmsuz. Ol kmsuz keser menüm başumı. Var getür, menüm başumı (4) kes, dedi. Basat mağara kapusına vardı gördi bir (5) kmsuz kılıç, turmaz ener çıkar.1429 Basat eydür: Men mupa1430 bi(6) -tekellüf yapışmayam, deyüp gendü kılıcın çıhardı, üıtdı iki (7) pare böldi. Vardı bir ağaç getürdi, kılıca tutdı (8) am dahi iki pare eyledi.1431 Pes yayım eline aldı, ohıla (9) ol kılıç aşılan zenciri urdı, kılıç yere düşdi, (10) gömildi. Gendü kılıcın kınına şokdı. Balçağmdan ol (11) kılıcı berk tutdı, geldi, eydür: Mere Depegöz, necesin? (12) dedi. Depegöz eydür: Mere oğlan, dahi öhnedüp mi? Basat (13) eydür: Tangrum kurtardı, Depegöz eydür: Sapa ölüm yoğımış, 1429 İkilemenin anlamı içinbk. Drs.l5a.7 notu. 1430 Ağız taklidi örneği için bk. Drs.ll7a.5 notu. 1431 Kurgu ile ilgili yorum için bk. Drs.117a.6-8 notu.

Drs.ll7b, ME231, OŞG112.28 (1) dedi. Çağınıp Depegöz şoylamış. Görelüm ne şoylamış, (2) eydür: Gözüm gözüm, yalnjuz gözüm! Sen yalıp uz gözile, men (3) Oğuzı şmdurmışıdum. Ala gözden ayırdur) yiğit meni, Tatlu (4) candan ayırsun Kadir seni! Eyle kim men çekerem göz buğun, (5) heç1432 yiğide vermesün Kadir Tagn göz bugını! dedi. (6) Depegöz gene eydür: Kalarda koparda yiğit, yerüg ne yerdür?1433 (7) Karangu dün içinde1434 yol azsag umup nedür? Kaba 'alem (8) götüren hânurjuz kim? . Karış güni öp din [depen alpuguz kim]?1435 Ağ sakallı babaıj (9) adı nedür? Alp eren erden adm yaşurmak1436 cayb olur. (10) Adur) nedür yiğit, değil mapa! dedi. Basat, Depegöze şoylamış. (11) Görelüm hamım ne şoylamış: Kalarda koparda yerüm gün ortaç.1437 (12) Kar[ajgu1438 dün içre1439 yol azsam umum Allah. Kaba calem götüren (13) hânumuz Baymdn Hân. Kırış güni öp din depen alpumuz [Ulaş] 1440 oğlı Salur 1432 heç kelimesinin anlamı için bk. Drs.ll7b.5, 11 8b. 11 notu. 1433 Cümle ve sonmun anlamı için bk. Drs.l 17b. 6 notu. 1434 Deyimin anlamı için bk. Drs.l08b.8 notu. 1435 Tamir Drs.l 17b. 13, 136a.l2, 1 3 6b.7’ye göre yapıldı. 1436 Deyimin anlamı için bk. Drs.l 17b.9 notu. 1437 Gün ortaç m anlamı içinbk. Drs.117b.il notu. 1438 AA Drs.l4â.6, 70a.7, 136a.l0, 136b.5’e göre okundu. 1439 Deyimin anlamı için bk. Drs.l 08b. 8 notu. 1440 Tamir için bk. Drs.l 17b. 13 notu.

DEDE KORKUT 471 Drs.ll8a, ME232, OŞG113.14 (1) Kazan. Atam adm sorar olsap, kaba ağaç. Anam (2) adm derisep, kağan aslan. Menüm adum şoransap, Aruz (3) oğlı Basat-dur, dedi. Depegöz eydür: İmdi kardaşlar[uz]1441 (4) kıyma mapa! dedi. Basat eydür: Mere kavat, ağ sakallu babamı (5) ağlatmış-sm. Kancuk, ağ bürçeklü anamı bozlatmış-sm. Karındaştım (6) Kıyam öldürmişsin. Ağca yüzlü yengemi tul eylemiş-sin, (7) ala gözlü bebeklerin ögsüz komış-sın. Kor mıyam seni, kara (8) polad uz1442 kılıcum tartmayınca, kafalu1443 börklü başup kesmeyince, (9) alca kanup yer yüzine tökmeyince, kardaşum Kıyanup kanın almaymca (10) komazam, dedi. Depegöz dahi burada şoylamış, eydür: Kalku-(1 l)-bam yenimden turam deridüm, kaim Oğuz beglerinden cahdum (12) bozam deridüm, yepiden1444 toğanm kiram deridüm, bir kez âdem (13) etine toyam deridüm. Kaim Oğuz begleri üzerime yığılup gele 1441 ji — > j ji Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.ll8a.3 notu. 1442 jji— >• jj\ Drs.3b.10, 4a.5, 8b.l2, 17b.3, 19b.6, 26b.l, 33b.l0 vd’ne göre okundu. 1443 Kelimenin anlamı için bk. Drs. 1 1 8a.8 notu. 1444 yetjiden =yeyile(ce) anlam denkliği içinbk. Drs.26b.3 notu.

Drs.ll8b, ME233, OŞG 113.36 (1) deridüm, kaçubam Şalahana1445 kayasına girem deridüm, ağır (2) taşıla inancılık1446 atam deridüm, enüp taş başlarına1447 düşüben öleler1448 (3) deridüm. Ala gözden ayırdın) yiğit meni, tatlu candan (4) ayırsun Kadir seni! dedi. Depegöz bir dahi şoylamış, eydür: (5) Ağ şakallu kocalan çok ağlatmışam; ağ sakalı kanşı (6) tutdı ula gözüm seni! Ağ bürçeklü kancıklan 1449 (7) çok bozlatmışam;1450 gözi yaşı tutdı ula gözüm seni! Bıyıcağı1451 (8) kararmış yigitçükleri çokyemişem; yigitlik-leri tutdı ula (9) gözüm seni. Elcügezi kınalı kızcuğazlan1452 çok yemişem; (10) kanşçufkjlan1453 tutdı ula gözüm seni! Eyle kim çekerem men (1 1) göz bugmı, heç1454 yiğide vennesün Kadir Tarjn göz bugını. (12) Gözüm gözüm, ay gözüm, yalırjuz gözüm! dedi. Basat kakıyup (13) yerinden tun geldi, buğra gibi Depegözi dizi üzerine 1445 Anlam ve yapı için bk. Drs.ll4b.8 notu. 1446 Metinde mancılık taşıla şeklinde yazılmış. Teklif için bk. Drs. 1 1 8b.2 notu. 1447 ‘U-îLj — » .o jLzl, Teklif ve tamir için bk. Drs.İ18b.2 notu. 1448 (Jji — > jJaJ j\ Teklif ve tamir için bk. Drs.ll8b.2 notu. 1449 Bu kısım aynı satıra göz takılması nedeniyle yanlışlıkla tekrar yazılmıştır. 1450 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs. 1 1 8b.7 notu. 1451 -s?” ^=fr Bağlama göre okundu. 1452 ış ji —> iş Bağlama göre okundu. 1453 c5 J jii —> ıjjli i jLS Tamir bağlama göre yapıldı. 1454 Anlam içinbk Drs.ll7b.5, 11 8b. 11 notu.

Drs.U9a, ME234, OŞG114.19 (1) çökerdi, Depegözüjg gendü kdıcıyria boyamı ardı, [başın] 1455 (2) dildi, yay kirişin takdı, süriyi süriyi mağara (3) kaplısına geldi. Yügli Koca ile Yapağulu Kocayı Oğuza (4) muştucı gönderdi. Ağ boz atlar binüben yörişdiler, (5) kaim Oğuz ellerine haber geldi. At ağızlu Aruz Koca (6) evine çapar geldi, atasına Basatur] sevinç verdi:1456 (7) Muştulık! Oğlur) Depegözi depeledi! dedi. Kalın Oğuz (8) begleri yetdiler, Şalahana1457 kayasına geldiler, Depegözür) (9) başım ortaya getürdiler. Dedem Korkud gelüben şadılık (10) çaldı, ğâzı erenler başma ne geldi-gin eydiverdi, (11) hem Başata alkış verdi: Kara tağa a!1458 yetdügügde1459 aşıt1460 (12) versün! Kanlu kanlu sulardan [geçer olsag]1461 geçit versün! dedi. (13) Erligile kardaşup kanın aldur), kalın Oğuz beglerini bupdan1462 1455 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.ll9a.l notu. 1456 Deyimin anlamı için bk. Drs.ll9a.6 notu. 1457 Anlam ve yapı için bk. Drs.ll4b.8 notu. 1458 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.119a.il, 12 notu. 1459 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l 19a.ll, 12 notu. 1460 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.119a.ll, 12 notu. 1461 Tamir için bk. Drs.119a.ll, 12 notu. 1462 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l 19a. 13 notu.

Drs.ll9b, ME235, OŞG1 14.31 (1) kurtardug. Kadir Allah yüzüg ağ etsün Basat! dedi. (2) Ölüm vakti geldüginde arı imândan ayırmasun! Günâhuguzı (3) adı görklü Muhammed Muştafaya bağışlasun! Hânımı hey! (4) Begil1463 Oğh Emrenüg Boyını1464 Beyân eder (5) Kamgan oğlı Hân Bayındır yerinden turmışıdı, ağ (6) ban evini kara yerüg üzerine dikdürmişidi. Ala sayvan (7) gök yüzine esenmişidi,1465 big yerde ipek halıca-sı (8) döşenmişidi. İç Oğuz Taş Oğuz Begleri yığnak (9) olmışıdı. Tokuz tümen Gürcistânug haracı geldi: (10) Bir at, bix kılıç, bir çomak getürdiler Baymdır Hân katı (11) saht oldı. Dedem Korkud geldi, şadıîık çaldı. (12) Hânum, neye saht olursm? dedi. Eydür: Neçe saht olmayanı? (13) Her yıl altun akça gelüridi. Yiğide yegile verüridük, hatırları 1463 -> jSk Drs.l20a.6, 120b.2, 120b.3, 120b.5, 120b.l0 vd. örneklere göre okundu. 1464 -> ıj—ij-i Drs.35a. 11, 87a.5, 128b. 11 ve bağlama göre okundu. 1465 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.7a.3 notu.

Drs.l20a, ME236, OŞG115.12 ( 1 ) hoş olundı. Şimdi bunı kime vere [vüz] 1466 kim hatırı hoş (2) ola? dedi. Dede Korkud eydür: Hamım, bunug üçini dahi (3) bir yiğide verelüm, dedi. Oğuz eline karavul olsun, dedi. (4) Hân Bayındır: Kime verelüm? dedi. Sağma şohna bakdı, (5) kimse râzî olmadı. Begil1467 derlendi, bir yiğit vandı; aga (6) bakdı, eydür: Sen ne dersin? Begil râzi oldı, kalkdı, (7) yer öpdi. Dedem Korkud himmet kılıcın beline bağladı,1468 çomağı (8) omuzına bırakdı, yayı kanısına geçürdi, şehbâz (9) ayğınn1469 çekdürdi. Bu da1470 bindi, hışmım kavmını ayırdı, (10) evini çözdi, Oğuzdan göç eyledi; Berdeye, Genceye (1 1) varup vatan tutdı. Tokuz tümen Gürcistan ağzına (12) varup kondı, karavullık eyledi. Yad kâfir gelse başm (13) Oğuza armağan gönderdi. Yılda bir keme Bayındır Hân 1466 — > jj ojjj Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.l20a.l notu. 1467 -h» Drs.l20a.6, 120b.2, 120b.3, 120b.5, 120b.l0 vd. örneklere göre okundu. 1468 Fiilin anlamı için bk. Drs. 120a.7 notu. 1469 yİ Drs.20b.7, 20b.9, 40a. 1, 65a.7, 65b.l2, 122a. 8 ve bağlama göre okundu. 1470 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.l20a.9 notu.

Drs.l20b, ME237, 0ŞG1 15.26 (1) divânına varundı. Yine Bayındır Hândan âdem geldi. Tez (2) gelesin! deyü. Pes Begil geldi peş-keş çekdi, Baymdır (3) Hânug elin öpdi. Hân dahi Begili konukladı; yahşi (4) at, yahşi kaftan, vâfir harçlık verdi, üç gün temam • (5) ağırladı. Üç gün dahi Begili av şikâr etiyile konuklayalum (6) begler! dedi. Av çağırtdılar. Çün av yarağı oldı kim atm (7) öger; kim kılıcın, kim [yay]1471 çeküp oh atmağm öger. Salur Kazan (8) ne atm ögdi, ne gendin ögdi,1472 ammâ beglerüg hünerin (9) söyledi. Üç yüz altmış altı alp ava binse, kaim1473 (10) geyik üzerine yöriş olsa Begil ne yay1474 kurandı, (11) ne oh atandı. Hemân yayı bileğinden çıkanındı (12) buğanup, şığınur) boynma atandı, çeküp turğurundı. (13) Anık olsa kulağın dileridi, avda bellü olsun deyü, 1471 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.l20b.7 notu. 1472