Kitab-ı Dedem Korkud

Giriş DEDE KORKUT | 15 Drs.4a, ME4, OŞG1.30 (1) kopsa ocağmup köri-dür.23 Oğul dahi neylesün, baba ölüp (2) mâl kalmasa. Baba mâlından ne fayide, başda devlet olmasa. Devlet(3) -süz [oğulj24 şerrinden Allah şaklasun hânum sizi! Dede Korkut (4) bir dahi şoylamış: Sarp yörügen25 kazılık ata26 nâ-merd yiğit (5) bine bilmez,-' binince binmese yeg. Çalup keser uz kılıcı muharmatlar [çala bilmez],28 (6) çahnca çal[ma]sa29 yeg. Çala bilen yiğide okıla kılıcdan bir çomak ö) yeg- Konuğı gelmeyen kara evler30 yıkılsa yeg. At yemeyen acı otlar [bitince]31 (8) bitmese yeg. Âdem içmez acı sular, sızınca şızmasa yeg. (9) Ata adım yöritmeyen hoyrad oğul, ata belinden enince ernnese yeg; (10) ana rahmine düşünce toğmasa yeg. Ata adm yöridende devletlü (11) oğul yeg. Yalan söz bu dünyede ohnca olmasa yeg. (12) Gerçeklenip32 üç otuz on yaşım toldursa33 yeg. Üç34 otuz (13) on yaşupuz35 tolsun! Hak size yaman getünnesün! Devletüpüz 23 -> Tamir ve ocağının] köri deyimi için bk. Drs.4a. 1 notu. 24 Tamir için bk. Drs.4a.3 notu. 25 i? ur- Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.4a.4 notu. 26 kazdık at ve anlamı için bk. Drs.4a.4 notu. 27 >-L^ -> >4^ Okuma şekli ve düzeltme teklifi için bk. Drs.4a.5 notu. 28 Tamir için bk. Drs.4a.5 notu. 29 « — Jbs- ı-JLş Tamir için bk. Drs.4a.5 notu. 30 Tamlamanm anlamı için bk. Drs.4a.7 notu. 3 1 Tamir için bk. Drs.4a.7 notu. 32 Anlam için bk. Drs.4a.12 notu. 33 Fiilin anlamı için bk. Drs.4a. 12 notu. 34 oy -» g-jl Düzeltme için bk. Drs.4a.12 notu. 35 — > jj£. iU Vat.59a. 12 ve bağlama göre okundu.

Drs.4b, ME5, OŞG2.12 (1) payende olsun, hânum hey! Dede Korkut şoylamış, görelüm (2) hânum ne şoylamış: Gedükde36 yerüg otlakların geyik bilür. (3) Kelez37 yerler çemenlerin kulan bilür. Ayru ayru yollar izin deve bilür. (4) Yedi dere kohularm dilkü bilür. , Dünle38 kervan39 göçdügin turgay (5) bilür. . Oğul kimden olduğm ana bilür. Erüp ağırın40 yeyni-sin (6) at bilür. Ağır yükler zahmetin41 katır bilür. Ne yerde42 sızılar43 vansa (7) çeken bilür. Gafil başup ağnsın beyni bilür. Kolça kopuz (8) götürüp44 elden ele begden bege ozan gezer; er cömerdin er nâkesin (9) ozan bilür. îleyüg[üz]de45 çalııp eyden ozan olsun! Azup46 (10) gelen kazâ[y]ı47 Taprı şavsun, hânum hey! Dede Korkut gene (11) şoylamış, görelüm hânum ne şoylamış: Ağız açup öger (12) olsam48 üstümüzde Taıjrı görkli. Taprı dostı, din serveri (13) Muhammed görkli. Muhammedüi) şağ yanında namaz kılan Ebü Bekir Şıddîk görkli. 36 ojS~ uT Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.4b.2 notu. 37 ££ -» >IT Tamir için bk. Drs.4b.3 notu. 3 8 Anlam teklifi için bk. Drs.4b.4 notu. 39 —> O'jA Vat. 59b.2 ve bağlama göre okundu. 40 -» t Vat.59b.3 ve bağlama göre okundu.' 41 j — > Cr-^- j Teklif için bk. Drs.4b.6 notu. 42 ne yer tamlamasının anlamı ve örnekleri için bk. Drs.4b.6 notu. 43 j_A Vat.59b.4 ve bağlama göre okundu. 44 Fiilin anlamı için bk. Drs.4b.8 notu. 45 aJ-A. -» «jA, A4 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.4b.9 notu. 46 Fiilin anlamı için bk. Drs.4b.9 notu. 47 çîUai — > yjLîü Tamir bağlama göre yapıldı. 48 öger ol- fiilinin anlamı için bk. Drs.4b. 11-12 notu.

DEDE KORKUT Drs.5a, ME6, OŞG2.26 (1) Âhir şıpara başıdur, 'Amme görkli. Hece-sinleyin düz okınsa (2) Yasın görkli. Kılıç çaldı dîn açdı,49 Şâh-ı merdân 'Alî (3) görkli. 'Alinür) oğullan, Peğamber50 nevâdeleri51 Kerbelâ Yazısında (4) Yezidiler elinde şehîd oldı; Haşamla Hüseyin iki kardaş (5) bile görkli. Yazılup düzilüp gökden endi, Taqn 'ilmi Kur’ ân (6) görkli. Ol Kur’ ânı yazdı düzdi, 'ulemâlar öğrenince güydi (7) bahdı,52 'âlimler serveri 'Oşmân 'Aftan oğlı görkli. Alçak (8) yerde yapılupdur Tagn evi Mekke görkli. Ol Mekkeye şağ (9) varsa esen gelse şıdkı bütün hacı görkli. Şağış (10) güninde eyne53 görkli. Eyne güni okı[n]anda54 kutbe görkli. Kulak (11) urup dinleyende ümmet görkli. Minârede bağlayanda fakı55 görkli. (12) Dizin başup oturanda helâl görkli. Dulumından ağarsa baba (13) görkli. Ağ südin toya emzürse ana görkli. Yanaşup56 49 dîn aç- deyiminin anlamı için bk. Drs.5a.2 notu. 50 ye’ nin noktalan yazılmamıştır. Teklif için bk. Drs.5a.3 notu. 51 -» Teklif ve anlam için bk. Drs.5a.3 notu. 52 —> ış^-i Tamir ve teklif için bk. Tulum 2004: 199-216. 53 Açıklama için bk. Drs.5a. 1 0 notu. 54 aJJLjji — > Tamir bağlama göre yapıldı. 55 Okuma şekilleri ve anlam için bk. Drs.5a. 1 1 notu. 56 Fiilin anlamı için bk. Drs.5a. 13 notu.

DEDE KORKUT 21 Drs.5b, ME7, OŞG3.1 ( I ) yola girende kara buğur görkli. Sevgili kardaş görkli. Yagal57 ala, (2) ev yanında dikilse gerdek görkli, uzunca tenefi görkli. Oğul (3) görkli.58 Kamusına begzemedi, cümle 'âlem-leri yaradan Allah Tagn (4) görkli. Ol ögdügüm yüce Tagn dost oluban meded (5) ersün, hamım hey! Ozan eydür: Kan-lar dört dürlüdür; (6) birisi solduran şopdur,59 birisi tolduran topdur, 60 birisi evüg (7) tayağıdur, birisi neçe söyleriseg bayağı-dur.61 Ozan [eydür]:62 evüg tayağı (8) oldur ki yazıdan yabandan eve bir [udlu]63 konuk gelse, er âdem evde olmasa, (9) ol anı yedürür içürür, ağırlar, 'azizler, gönderür. Ol cÂyişe Fâtima (10) şoyı-dur. Hânum, anug bebekleri bitsün, ocağuga buncılayın 'avrat (II) gelsün! Geldük ol[-]kim solduran şopdur:64 Şabadanca65 (12) yerinden örü turur, elin yüzin yumadın tokuz bazlammac ilen66 (13) bir külek yoğurd gözler,67 toyınca tıka başa yer, elin bögrine 57 Anlam teklifi için bk. Drs.Sb.l notu. 58 Soylamada. sıralama yanlışlığı izlenimi için bk'. Drs.5a.l2-5b.3 notu. 59 Anlam ve teklif için bk. Drs.5b.6 notu. 60 Anlam ve teklif için bk. Drs.5b.6 notu. 6 1 Kelimenin yazımı ve yapısı için bk Drs.5b.7, 6b.4 notu. 62 Tamir yukarıdaki 5. satır ve bağlama göre yapıldı. 63 Tamir için bk. Drs.5b.8 notu. 64 Anlam ve teklif için bk. Drs.5b.6 notu. 65 Kelimenin yapısı ve anlamı İçin bk. Drs.5b.l 1, 6a.9 notu. 66 — > ı>U Vat.59b.12, Drs.37b.3, 47a. 1 ve bağlama göre okundu. 67 Kelimenin yapısı ve anlamı için bk. Drs.5b. 13 notu.

DEDE KORKUT 23 Drs.6a, ME8, OŞG3.14 (1) urur, ey dür: Bu evi harâb olası68 ere varaldan berü (2) dahi kamum toyınadı, yüzüm gülmedi; ayağum paşmak, yüzüm (3) yaşmak görmedi der. Ah nolaydı bu öleydi, biline dahi (4) varaydum; umanımdan yahşi uyar69 olaydı! der. Anug gibi(5) -nüq hânum, bebekleri bitmesün; ocağuga buncılaym ‘avrat gelmesün! (6) Geldük ol kim tolduran topdur: 70 Depidinçe71 yerinden örü (7) turdı. Elin yüzin yumadın obanug ol ucmdan (8) bu uçma, [bu ucmdan]72 ol uçma çarpışdurdı; kov kovladı, dig (9) dirjledi, öyledence73 gezdi. Öyleden şorjra evine geldi. (10) Gördi[~]kim uğn köpek yige tana evini birbirine katmış, (11) tavuk kümesine, sığır tamına dönmiş; konşılanna74 çağırur ki: (12) Kız Zeliha, Zübeyde, Ürüveyde, Can Kız, Can Paşa, Ayne Melek, (13) Kutlu Melek! Ölmeğe yitmeğe getmemişidüm,75 yatacak yerüm gene bu harâb 68 -(y)AsI ekinin Dede Korkut’ tâki kullanılışı için bk. Drs.6a. 1 notu. 69 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.6a.4 notu. 70 Anlam ve teklif için bk. Drs.5b.6 notu. 71 Okuma şekilleri ve teklif için bk. Drs.6a.6 notu. 72 Okuma şekilleri ve tamir için bk. Drs.6a.8 notu. 73 Kelimenin yapısı ve anlamı için bk. Drs.5b. 1 1 , 6a.9 notu. 74 Hem n hem de rj ünsüzü ile yazılan örnekler için bk. Giriş bölümü. 75 Fiil-mAK+A + Fiil yapısının sağladığı anlam için bk. Drs. 6a. 1 3 notu.

DEDE KORKUT 25 Drs.6b, ME9, OŞG3.26 (1) olasıydı. Nolaydı benüm evüme bir lahza bakayduçuz; koçşı hakkı (2) Taçrı hakkı deyü söyler. Bunuç gibi-nüç76 hamım, bebekleri bitmesün, (3) ocağuça bunui] gibi 'avrat gelmesün! Geldük oI[-]kim (4) nece söyleriseç bayağı-dur:77 Evine78 yazıdan yabandan (5) bir udlu79 konuk gelse, er âdem evde olsa, aça dese ki: Tur, (6) etmek getür, yeyelüm; bu da yesön dese bişmiş etmegüç bakası80 olmaz, (7) yemek gerekdür. 'Avrat eydür: Neyleyeyim, bu yıkılacak evde un yok, (8) elek y[o]k;81 deve değirmenden82 gelmedi der. Ne gelürise benüm şağruma (9) gelsün deyü elin götine unır; yönin açaru,83 sağrısın erine (10) dönderür. Biç söyleriseç birisini tuymaz, 84 erüç sözini kulağına (1 1) koymaz.85 Ol, Nüh peğamberüç86 eşeği aşlı-dur. Andan dahi sizi (12) hânum, Allah şaklasun; ocağuçuza buncılaym 'avrat gelmesün! (13)